monde-diplomatique.gr

Accueil du site > Le diplo en grec > 2010 > 01. Ιανουάριος > Η χαμένη γενιά της Ακτής Ελεφαντοστού

Θα γίνουν κάποτε προεδρικές εκλογές ;

Η χαμένη γενιά της Ακτής Ελεφαντοστού

dimanche 31 janvier 2010, par Cagnolari Vladimir, [Στρατηγού Σταματίνα (μτφ)]

Ακόμη μία φορά, οι προγραμματισμένες για τις 29 Νοεμβρίου 2009 εκλογές για την ανάδειξη προέδρου στην Ακτή του Ελεφαντοστού αναβλήθηκαν. Αν και η ειρήνη επανήλθε το 2007, ύστερα από πέντε χρόνια ένοπλων συγκρούσεων και βιαιοτήτων, η χώρα εξακολουθεί να κλυδωνίζεται από έντονες κοινωνικές αντιπαραθέσεις. Ασταθής αλλά αποφασιστική, ταλαντευόμενη ανάμεσα στη μάχη για την επιβίωση και στην αναζήτηση της εξουσίας, η νεολαία αποτελεί ταυτόχρονα το διακύβευμα και το κλειδί της κρίσης.

Η φοιτητική και μαθητική ομοσπονδία της Ακτής του Ελεφαντοστού (Fesci) « μπορεί να παραλύσει την εκλογική διαδικασία. Μιλάμε διαρκώς για την αποστράτευση των πολιτοφυλάκων, αλλά πρέπει να αρχίσουμε από τη Fesci », εκτιμά ο Πατρίκ Ν’Γκουάν, πρόεδρος του Συνδέσμου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Ακτής του Ελεφαντοστού. (Lidho). [1] Οι επόμενες προεδρικές εκλογές θα μπορούσαν, πράγματι, να προκαλέσουν νέες βιαιοπραγίες εξαιτίας της Fesci. [2]

chrono_cotedivoire

Εδώ και σχεδόν είκοσι χρόνια, το συνδικάτο παίζει κεντρικό ρόλο στην πολιτική και κοινωνική ζωή της Ακτής του Ελεφαντοστού. Ο αρχηγός των Νέων Πατριωτών, οπαδών του προέδρου Λοράν Γκμπάγκμπο, Σαρλ Μπλε Γκουντέ -που κατηγορείται από τα Ηνωμένα Έθνη [3] για τις ευθύνες του στις « βιαιοπραγίες των πολιτοφυλάκων του δρόμου », από την αρχή της διένεξης, τον Σεπτέμβριο του 2002- υπήρξε γενικός γραμματέας της Fesci μεταξύ 1998, και 2000.

Ο προκάτοχός του, επικεφαλής της φοιτητικής ομοσπονδίας (από το 1995 έως το 1998) δεν είναι άλλος από τον αρχηγό της ένοπλης ανταρσίας, Γκιγιόμ Σορό, ο οποίος έγινε πρωθυπουργός μετά τη συμφωνία ειρήνης του Ουαγκαντούγκου, τον Μάρτιο του 2007. Όσο για τους παλιούς « fescistes », Ναβιγκέ Κονατέ και Γιαγιόρο Καραμόκο, διευθύνουν αντίστοιχα τη νεολαία του προεδρικού κόμματος (του Λαϊκού Μετώπου της Ακτής του Ελεφαντοστού - FPI) και τη νεολαία της Ένωσης Δημοκρατών (RDR) του αντιπάλου Αλασάνε Ντραμάνε Ουατάρα, που αποκλείστηκε από τις προεδρικές εκλογές του 2000, λόγω μη κατοχής ιθαγένειας (εθνικής ταυτότητας). [4]

Η Fesci ιδρύθηκε το 1990, με τον εκδημοκρατισμό επί προεδρίας Φελίξ Χουφουέ-Μπουανί, για να αντικρούσει το Κίνημα των Μαθητών και των Φοιτητών της Ακτής του Ελεφαντοστού, προσκείμενο στο Δημοκρατικό Κόμμα της Ακτής του Ελεφαντοστού (PDCI) που ήταν τότε στην εξουσία. Σε μια χώρα που έχει πληγεί σοβαρότατα από την πτώση της τιμής του κακάο, του οποίου είναι η πρώτη σε παραγωγή στον κόσμο, οι άνεργοι νέοι γίνονται η αιχμή του δόρατος της εκκολαπτόμενης αντιπολίτευσης.

Ο Χουφουέ-Μπουανί το συνειδητοποιεί και στηρίζεται στους « ταραξίες »-νέους που έχουν εγκαταλείψει το σχολείο. Αρνούμενοι το περιθώριο, χτίζουν φήμη και κερδίζουν έδαφος με τα μπράτσα τους ή με το μαχαίρι. Ο γέρος πρόεδρος προτείνει στην πιο φημισμένη από τις συμμορίες τους, αυτή του Τζον Παλόλο, να μπει στην υπηρεσία του.

Οι Εθελοντές για την Ασφάλεια (VS), τους οποίους οι κύριοι ενδιαφερόμενοι αναβάπτισαν « μισθωτούς αλήτες », θα αποτελέσουν μια πρωτοφανή υπηρεσία διατήρησης της τάξης, που περιφρουρεί τις πορείες υποστήριξης του PDCI και σπέρνει έριδες σε αυτές των αντιπάλων. Η συμμαχία του βασιλιά με τον δρόμο υποσχόταν ένα όμορφο μέλλον.

Το κίνημα των φοιτητών

Οι ταραξίες έχουν τη δική τους γλώσσα : τη « νούσι ». Βασισμένη στη γαλλική αργκό, δανείζεται από τις τοπικές διαλέκτους ή τα αγγλικά, παραλλάσσει τις λέξεις της επικαιρότητας, κάνει τα κύρια ονόματα ρήματα και τα ρήματα ουσιαστικά... Οι μαθητές υιοθετούν αυτή τη γλώσσα που συνοδεύει τη μουσική « ζούγκλου », [5] η οποία επινοήθηκε για να διηγηθεί την αξιοθρήνητη καθημερινότητά τους και την κατακρήμνισή τους στην κοινωνική κλίμακα.

Πράγματι, μέχρι τη δεκαετία του 1980, οι μαθητές που έπαιρναν το απολυτήριο λάμβαναν αυτόματα μια υποτροφία για να συνεχίσουν τις σπουδές τους, συνήθως στη Γαλλία. Αλλά, στη διάρκεια της επόμενης δεκαετίας, εξαιτίας της κρίσης του κακάο και του πλάνου διαρθρωτικής τροποποίησης, τα εμβάσματα έρχονται σποραδικά. Στις φοιτητικές εστίες, οι νέοι κοιμούνται ενίοτε ανά οκτώ σε δωμάτια για δύο. Αυτοαποκαλούνται οι « Καμποτζιανοί ». Μεταξύ 1980 και 2009, ο μέσος όρος φτώχειας πέρασε από το 17% στο 50%.

Παίρνοντας το μέρος των « Καμποτζιανών », η Fesci συνασπίζεται με τα πρώτα κόμματα της αντιπολίτευσης που όλα έχουν δημιουργηθεί από καθηγητές πανεπιστημίου, μεταξύ των οποίων ο διάσημος Γκμπάγκμπο, ιδρυτή του FPI και σημερινός πρόεδρος της Δημοκρατίας. [6] Μαζί, μοιράζονται « την ελπίδα μιας μάχης » (σύνθημα της Fesci) για τις συνθήκες ζωής και για τη δημοκρατία. Μαζί, θα περπατήσουν ενάντια στο καθεστώς του Χουφουέ-Μπουανί και θα εκτεθούν στα αντίποινά του.

Η βία εγκαθίσταται στο πανεπιστήμιο. Η Fesci « δημιουργεί ταραχές » υιοθετώντας τις βίαιες μεθόδους των αντιπάλων της. Ο Τιερί Ζεμπιέ, ένας « φοιτητής-ταραξίας » που σκορπάει τον τρόμο στη φοιτητική εστία Μερμόζ, λιθοβολείται μέχρι θανάτου από φοιτητές, μέλη της Fesci, στις 13 Ιουνίου 1991, γιατί η οργάνωση υποπτευόταν ότι τελούσε υπό τις διαταγές της PDCI. Το φοιτητικό συνδικάτο τότε διαλύεται και νομιμοποιείται πάλι το 1997, με γενικό γραμματέα τον Σορό, έναν φοιτητή από τα βόρεια της χώρας. Καταζητούμενος από τις δυνάμεις της τάξης, συντονίζει δημόσιες συγκεντρώσεις και μετά εξαφανίζεται.

Η οργάνωση ενισχύθηκε την εποχή της παρανομίας της. Ένας από τους εθνικούς γραμματείς της, ο Μπλε Γκουντέ, διασχίζει ακούραστα τη χώρα για να στήσει οργανώσεις. Χάρη στον έλεγχο των φοιτητικών εστιών, η Fesci μπορεί, σε μερικές ώρες, να κινητοποιήσει χιλιάδες φοιτητές για τις διαδηλώσεις του Δημοκρατικού Μετώπου, στην καρδιά του οποίου συμμαχούν το FPI του Γκμπάγκμπο και το RDR του Ουατάρα. Εξοργισμένο, το καθεστώς του προέδρου Ανρί Κονάν Μπεντιέ (1993-1999) που διαδέχθηκε τον Χουφουέ-Μπουανί, κλείνει όλες τις φοιτητικές εστίες.

Το 1998, κατά τη διάρκεια του συνεδρίου της Fesci, στο οποίο παρίσταται, μεταξύ άλλων, ο Γκμπάγκμπο, ξεσπούν διασπάσεις, προμηνύοντας την αποτυχία της δημοκρατικής μετάβασης. Η συνάντηση μετατρέπεται σε επίδειξη δύναμης μεταξύ των Γκμπάγκμπο και Ουατάρα, οι οποίοι ετοιμάζονται για τις προεδρικές εκλογές του Οκτωβρίου 2000. Το συνέδριο τελικά εκλέγει τον Μπλε Γκουντέ στη θέση του γενικού γραμματέα. Αλλά η βία γίνεται κοινή πολιτική γλώσσα. Η Fesci δεν θα σταματήσει να τη χρησιμοποιεί προς μεγάλο όφελος του υποψηφίου, που θα ξέρει πώς να τη χειραγωγήσει.

Υστέρα από το πραξικόπημα της 24ης Δεκεμβρίου 1999, ο στρατηγός Ρομπέρ Γκουέι συστήνει κυβέρνηση εθνικής ενότητας, στην οποία συμμετέχουν οι Ουατάρα και Γκμπάγκμπο. Όμως η διαφαινόμενη διάσπαση γίνεται πραγματικότητα όταν ο Γκμπάγκμπο επαναφέρει το θέμα της ιθαγένειας, του οποίου ο Ουατάρα πέφτει θύμα, αφού επισήμως δεν την κατέχει.

Οι μάχες στα πανεπιστήμια διπλασιάζονται σε ένταση. Ο Μπλε Γκουντέ αναλαμβάνει τη διαχείριση της απονομής δωματίων στους φοιτητές. Η Fesci με αυτόν τον τρόπο θα αποκομίσει σημαντικά κέρδη, διογκωμένα από την είσπραξη ποσοστού επί των υποτροφιών, ή ακόμη και από την « προστασία » που πουλά στους μικρούς καταστηματάρχες, στα περίχωρα των πανεπιστημιακών συγκροτημάτων.

Η συγκομιδή πυροβόλων όπλων προερχομένων από τη γειτονική Λιβερία, που εξακολουθεί να είναι σε εμπόλεμη κατάσταση, φουντώνει τις εντάσεις. Οι εγκληματικές ενέργειες πολλαπλασιάζονται. Οι « ιστορικοί » ταραξίες, εκπαιδευμένοι περισσότερο στις πολεμικές τέχνες παρά στα πυροβόλα όπλα, καταδιώκονται. Ο Παλόλο εκτελείται στη μέση του δρόμου.

Στις προεδρικές εκλογές του Οκτωβρίου 2000, με το όριο ηλικίας των ψηφοφόρων να επανατοποθετείται στα 18 χρόνια, τετρακόσιες χιλιάδες νέοι προστίθενται στο εκλογικό σώμα. [7] Πεπεισμένος ότι χάνει τις εκλογές, ο στρατηγός Γκουέι σπεύδει να αυτοανακηρυχθεί νικητής στην τηλεόραση. Η Fesci, που υποστηρίζει τον Γκμπάγκμπο, τον ιστορικό της ανάδοχο, διαδηλώνει. Τα μέλη του RDR, των οποίων ο αρχηγός, Ουατάρα, είναι αποκλεισμένος από την εκλογική αναμέτρηση εξαιτίας μη κατοχής ιθαγένειας, κάνουν το ίδιο. Η εξουσία διεκδικείται στον δρόμο. Οι οπαδοί του Γκμπάγκμπο « συνεργάζονται » με την αστυνομία, που εκτελεί δεκάδες μέλη του RDR. Στις 27 Οκτωβρίου 2000, πενήντα επτά πτώματα ανακαλύπτονται σε ένα ανοιχτό κτήμα του Γιοπουγκόν, στα βορειοδυτικά του Αμπιτζάν.

Οι βιαιότητες θα αφήσουν ανεξίτηλα σημάδια. Πολύ περισσότερο δε, που ο Γκμπάγκμπο, νικητής των προεδρικών εκλογών, δεν κάνει τίποτα για να καταργήσει τον εκρηκτικό μηχανισμό της μη κατοχής ιθαγένειας. Στους δρόμους, αστυνομικοί και χωροφύλακες επιδίδονται σε ληστείες ενάντια στον πληθυσμό του Βορρά ή στους αλλοδαπούς, οι οποίοι πλέον αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο. Τον Ιούλιο 2001, η αθωωτική απόφαση της δίκης για την εκατόμβη του Γιοπουγκόν επιβεβαιώνει την ατιμωρησία των νέων ταραχοποιών της Δημοκρατίας. Το Φόρουμ Εθνικής Συμφιλίωσης που διοργανώνεται στο τέλος του χρόνου, δεν έχει κανένα αποτέλεσμα.

Η απογοήτευση ξεσπά με τη μορφή ένοπλης ανταρσίας, τον Σεπτέμβριο 2002. Στα βόρεια της χώρας, οι Νέες Δυνάμεις. Επικεφαλής τους είναι ο Σορό. Στον νότο, ο στρατός, στηριζόμενος, στη συνέχεια, από τη Συμμαχία των Νέων Πατριωτών για την Εθνική Παλινόρθωση, που υποστηρίζει απόλυτα τον πρόεδρο Γκμπάγκμπο. Ο αρχηγός τους ονομάζεται Μπλε Γκουντέ. Στην « άγρια δύση » της χώρας, οι δεύτεροι τη τάξει - οι ζεν πρεμιέ - έρχονται να κλέψουν τη λάμψη των σταρ. Ο « πόλεμος κυριαρχίας » που ήρθε από τις πανεπιστημιουπόλεις γίνεται εθνικό ζήτημα. Τον Ιανουάριο 2003, οι συμφωνίες του Μαρκουσίς (κοντά στο Παρίσι) επιβάλλουν στον Γκμπάγκμπο να μοιραστεί την εξουσία με τις Νέες Δυνάμεις. Ο πρόεδρος τις υπογράφει με βαριά καρδιά και περιμένει δεκαπέντε μέρες για να απευθυνθεί στο έθνος, αφήνοντας το πεδίο ελεύθερο στους οπαδούς του. Οι Νέοι Πατριώτες καταστρέφουν τα σχολεία και το γαλλικό πολιτιστικό κέντρο. Έτσι, επιτρέπεται στον πρόεδρο να μειώσει τη σημασία των συμφωνιών και ακολούθως να αποδυναμώσει σιγά σιγά το περιεχόμενό τους.

« Αν δεν ήμουν πρόεδρος της Δημοκρατίας, θα ήμουν στους δρόμους μαζί σας », δηλώνει. [8] Μία ελάχιστα καλυμμένη ενθάρρυνση. Ο Μπλε Γκουντέ, « ο στρατηγός της νεολαίας », γίνεται το πρόσωπο-κλειδί των κινητοποιήσεων που οδηγούν στην περιφρόνηση των αποφάσεων της Οργάνωσης των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) και στη διακοπή της ειρηνευτικής διαδικασίας.

Σε αναφορά της, η οργάνωση Human Rights Watch [9] καταγγέλλει τις βίαιες παρεκκλίσεις της Fesci και καταδικάζει την ατιμωρησία της οποίας χαίρει, από την άνοδο του Γκμπάγκμπο στην προεδρία. « Η δομή » (όπως την ονομάζουν συχνά τα μέλη της) δημιουργεί ένα ταραχοποιό κράτος εν κράτει. Εξάλλου, η αστυνομία δεν μπαίνει παρά σπάνια στις πανεπιστημιουπόλεις. Έξω από αυτές, δεν επεμβαίνει και αποθαρρύνει τους πολίτες να διαμαρτυρηθούν.

Τα παιδιά της εξουσίας

Οι Νέοι Πατριώτες του Μπλε Γκουντέ, οπαδοί της Fesci, είναι οπλισμένοι, ντυμένοι και εκπαιδευμένοι με προεδρικά χρήματα. Δημιουργούν πολιτοφυλακή : τον Όμιλο Πατριωτών για την Ειρήνη (GPP). Κι αυτοί, επίσης, επιδίδονται σε ληστείες. Σε μερικά χρόνια, η κουλτούρα της βίας διέδωσε σε όλη την Ακτή του Ελεφαντοστού το αντι-μοντέλο της, ακολουθώντας την ολοένα αυξανόμενη οικονομική εξαθλίωση.

Η κυβέρνηση, έχοντας αδρανοποιήσει τις συμφωνίες του Μαρκουσίς με τη στήριξη της εξουσίας του δρόμου, ξεκινάει νέα διαπραγμάτευση στο Ουαγκαντούγκου (χωρίς τη Γαλλία, της οποίας την παρουσία αρνείται ο Γκμπάγκμπο), με την υποστήριξη του προέδρου της Μπουρκίνα Φάσο, Μπλεζ Κομπαορέ.

Τον Μάρτιο 2007, οι αντίπαλοι συμφωνούν σε μια ατζέντα για τον αφοπλισμό των ανταρτών και των πολιτοφυλάκων, καθώς και για την επανάληψη της εκλογικής διαδικασίας. Ο Σορό αναλαμβάνει, έτσι, πρωθυπουργός της κυβέρνησης του Γκμπάγκμπο. Ο Μπλε Γκουντέ κάνει κι αυτός τη δική του επίδειξη, ανταλλάσσοντας τον τίτλο του « στρατηγού της νεολαίας » με εκείνον του « προέδρου » του Παναφρικανικού Συνεδρίου των Νέων και των Πατριωτών (Cojep).

Και οι δύο έχουν εξουσία, χρήματα και κυκλοφορούν με 4χ4. Σε γενικές γραμμές, έχουν επιτύχει. Οι συμπολεμιστές τους βρήκαν κι αυτοί με τι να ασχοληθούν. Όπως ο Κάκου Μπρου, ο αποκαλούμενος « Στρατάρχης ΚΒ », γκρίζα προσωπικότητα της Fesci -για μερικούς, ο « στρατιωτικός αρχηγός » της- ο οποίος, τελειώνοντας την Εθνική Σχολή Διοίκησης (ΕΝΑ) της Ακτής του Ελεφαντοστού -στην οποία η είσοδος απέχει μακράν από το να γίνεται με κριτήρια αξιολόγησης-, τοποθετήθηκε στη διεύθυνση ναυτικών και λιμενικών υποθέσεων, με τον βαθμό του διοικητή.

Με τους Σορό και Μπλε Γκουντέ, η γενιά Fesci, μια γενιά χωρίς πίστη και νόμο, βρήκε τη θέση που αναζητούσε. [10] Όπως λένε στη διάλεκτο « νούσι », οι νέοι « δημιούργησαν κατάσταση » μέσω της οποίας επιβιώνουν. Ένας λόγος παραπάνω για να την κάνουν να διαρκεί και για να μεταθέτουν τις εκλογές που αρχικά είχαν προβλεφθεί για το 2005. Και σαν από τύχη, το πανεπιστήμιο του Αμπιτζάν, που το αποκαλούσαν « Σορβόνη », έγινε το βήμα των εθνικιστών που στιγματίζουν τη Γαλλία.

Σαν να ήθελε η νέα γενιά να αντιστρέψει τα σύμβολα που έκαναν τους προπάτορές της να ονειρεύονται. Και ποδοπατώντας ό,τι αποτέλεσε την ευημερία της Ακτής του Ελεφαντοστού του Χουφουέ-Μπουανί, πιστής συμμάχου του Παρισιού, μια ευημερία που ποτέ δεν γνώρισαν.

Notes

[1] « Jeune Afrique », Παρίσι, 2 Φεβρουαρίου 2009.

[2] Οι ενέργειες εξακρίβωσης στοιχείων των εκλογέων (διανομή ταυτοτήτων) καθώς και η δημιουργία των εκλογικών καταλόγων, καθυστέρησαν.

[3] Από τον Φεβρουάριο 2007, απαγορεύεται στον Μπλε Γκουντέ να ταξιδέψει. Τα περιουσιακά του στοιχεία δεσμεύτηκαν.

[4] Ορισμός περιοριστικός της εθνικής ταυτότητας που επιβάλλει την απόδειξη της προέλευσης από την Ακτή του Ελεφαντοστού σε όποιον επιθυμεί να συμμετέχει στην εκλογική αναμέτρηση – για τους υποψήφιους – ή να ψηφίσει – για τους απλούς πολίτες.

[5] Zouglou σημαίνει απόβλητο, σκουπίδι, απόρριμα. Διαβ. Yacouba Konaté « Génération zouglou », « Cahiers d’ études africaines », τομ. ΧΙ, ΙΙ, σελ. 772-796, Παρίσι, 2002.

[6] Καθηγητής ιστορίας, υπήρξε εκείνη την εποχή μέλος του Synares, του κυριότερου συνδικάτου καθηγητών και ερευνητών του πανεπιστημίου.

[7] Christian Bouquet, « Géopolitique de la Côte d’Ivoire », Armand Colin, Παρίσι 2006.

[8] Ραδιοτηλεόραση της Ακτής του Ελεφαντοστού (RTI), 7 Φεβρουαρίου 2003.

[9] Human Rights Watch, « Η καλύτερη σχολή. Η φοιτητική βία, η ατιμωρησία και η κρίση στην Ακτή του Ελεφαντοστού », Νέα Υόρκη, Μάιος 2008.

[10] Βλ. Richard Banégas, « Ακτή του Ελεφαντοστού : οι νέοι « γίνονται άντρες ». Αντι-αποικιοκρατία και εθνικισμός στους νέους πατριώτες του Abidjan », « Les Études du Centre d’études et de recherches internationals » (CERI), no 137, Παρίσι, Ιούλιος 2007.


Suivre la vie du site RSS 2.0 | Plan du site | Espace privé | SPIP | squelette