monde-diplomatique.gr

Accueil du site > Le diplo en grec > 2014 > 07. Ιούλιος > Η ανέμελη παγκοσμιοποίηση : οδηγίες χρήσης

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΤΙP

Η ανέμελη παγκοσμιοποίηση : οδηγίες χρήσης

samedi 12 juillet 2014, par Jennar Raoul-Marc , Lambert Renaud, [Λογοθέτης Χάρης (μτφ)]

Σύμφωνα με τη Γαλλίδα υπουργό Εξωτερικού Εμπορίου, Φλερ Πελερέν, οι συζητήσεις γύρω από το σχέδιο της διατλαντικής συμφωνίας υποφέρουν από μια « αδικαιολόγητα αγχωτική » παρουσίαση. Όμως, για τι ακριβώς πρόκειται ; Και ποιοι είναι οι κίνδυνοι για τον αμερικανικό και τους ευρωπαϊκούς λαούς ;

Για ποιο πράγμα μιλάμε ; GMT, PTCI, TTIP, APT ή Tafta ;

Διάφορα αρχικά και ακρωνύμια κυκλοφορούν για να περιγράψουν μια κοινή πραγματικότητα, η οποία, στα γαλλικά, είναι επίσημα γνωστή ως Partenariat transatlantique sur le Commerce et l’investissement (PTCI) και στα αγγλικά ως Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP) (Διατλαντική Συμφωνία Εμπορίου και Επενδύσεων). Οι πολλαπλές αυτές ονομασίες οφείλονται, σε κάποιον βαθμό, στη μυστικότητα των διαπραγματεύσεων, η οποία έχει εμποδίσει τη διαμόρφωση κοινής ορολογίας. Το έργο των δικτύων αντίστασης, που τροφοδοτείται από τη διαρροή εγγράφων, έχει οδηγήσει στην εμφάνιση και νέων ακρωνυμίων : κυρίως το Tafta, στα αγγλικά (Transatlantic Free Trade Agreement), το οποίο χρησιμοποιούν και ορισμένες γαλλόφωνες οργανώσεις (όπως η συλλογικότητα Stop Tafta [1]), αλλά και το Grand Marché Transatlantique (GMT), στα γαλλικά.

Περί τίνος πρόκειται επισήμως ;

Το ΤΤΙΡ είναι μια συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών, την οποία διαπραγματεύονται Ευρωπαϊκή Ένωση και Ηνωμένες Πολιτείες από τον Ιούλιο του 2013, με σκοπό να δημιουργήσουν τη μεγαλύτερη αγορά τού κόσμου, με περισσότερους από 800 εκατομμύρια καταναλωτές.

Μελέτη του Centre for Economic Policy Research (CEPR) -οργάνωση που χρηματοδοτείται από μεγάλες τράπεζες, την οποία, όμως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει ως « ανεξάρτητη [2] »- υποστηρίζει ότι η συμφωνία θα επέτρεπε την τόνωση της ετήσιας παραγωγής κατά 120 δισεκατομμύρια ευρώ στην Ευρώπη και κατά 95 δισεκατομμύρια ευρώ στις Ηνωμένες Πολιτείες [3].

Οι συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου, του είδους που προωθεί ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (ΠΟΕ), αποσκοπούν όχι απλώς στην ελάττωση των δασμών [4], αλλά και στον περιορισμό των λεγόμενων « μη δασμολογικών » φραγμών : ποσοστώσεων, διοικητικών διατυπώσεων ή υγειονομικών, τεχνικών και κοινωνικών προδιαγραφών. Εάν πιστέψει κανείς τους διαπραγματευτές, η διαδικασία θα οδηγούσε σε γενική αναβάθμιση των κοινωνικών και νομικών προδιαγραφών.

Περί τίνος πρόκειται στ’ αλήθεια ;

Ο ΠΟΕ, που ιδρύθηκε το 1995, συνέβαλε ιδιαίτερα στη φιλελευθεροποίηση του παγκόσμιου εμπορίου. Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις στο εσωτερικό του βρίσκονται σε τέλμα μετά την αποτυχία του « γύρου της Ντόχα » (ιδιαίτερα σχετικά με τα αγροτικά ζητήματα). Η περαιτέρω προώθηση του ελεύθερου εμπορίου προϋπέθετε την εκπόνηση μιας στρατηγικής παράκαμψης του προβλήματος. Έτσι, συνήφθησαν ή βρίσκονται σε φάση ολοκλήρωσης εκατοντάδες διμερείς συμφωνίες μεταξύ χωρών ή περιφερειών. Η ΤΤΙΡ αποτυπώνει την ολοκλήρωση της στρατηγικής αυτής : οι διατάξεις της, εάν υπογραφούν από τις δύο μεγαλύτερες εμπορικές δυνάμεις (οι οποίες εκπροσωπούν σχεδόν το ήμισυ της παγκόσμιας παραγωγής), θα μπορούσαν, τελικά, να επικρατήσουν σε όλον τον πλανήτη.

Η έκταση της ευρωπαϊκής εντολής διαπραγμάτευσης και οι προσδοκίες που έχουν εκφραστεί από την αμερικανική πλευρά, υποδηλώνουν ότι η ΤΤΙΡ υπερβαίνει κατά πολύ το πλαίσιο μιας « απλής » συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών. Συγκεκριμένα, το σχέδιο έχει τρεις βασικούς στόχους : εξάλειψη των τελευταίων δασμολογικών εμποδίων, περιορισμό των μη δασμολογικών φραγμών μέσω εναρμόνισης των προδιαγραφών (με την εμπειρία των προηγούμενων συμφωνιών να δείχνει ότι η εναρμόνιση θα γίνει « προς τα κάτω ») και εφοδιασμό των επενδυτών με τα νομικά εργαλεία παραμερισμού οποιουδήποτε ρυθμιστικού ή νομοθετικού εμποδίου στο ελεύθερο εμπόριο. Με δύο λόγια, στόχος είναι η επιβολή εκατοντάδων ρυθμίσεων που προβλέπονταν ήδη στην Πολυμερή Συμφωνία για τις Επενδύσεις (Multilateral Agreement on investment, MAI, Βλ. το κείμενο του Bernard Cassen από το αρχείο, Νοέμβριος 1988.). και στην Εμπορική Συμφωνία κατά της Παραποίησης [5] (Anti-Counterfeiting Trade Agreement, ACTA), οι οποίες απορρίφθηκαν κάτω από την πίεση των κοινωνιών.

Για πότε προγραμματίζεται η υλοποίηση του σχεδίου ;

Σύμφωνα με το επίσημο χρονοδιάγραμμα, οι διαπραγματεύσεις αναμένεται να ολοκληρωθούν μέσα στο 2015. Θα ακολουθήσει μια μακρά διαδικασία επικύρωσης από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και, στη συνέχεια, από τα κοινοβούλια των χωρών, εάν αυτό απαιτείται από το Σύνταγμά τους, όπως στη Γαλλία.

Ποιος διαπραγματεύεται ;

Για λογαριασμό τής Ευρώπης, αξιωματούχοι τής Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι ομόλογοί τους από το αμερικανικό υπουργείο Εμπορίου. Όλοι δέχονται ισχυρές πιέσεις από διάφορα λόμπι, τα οποία εκπροσωπούν κυρίως συμφέροντα του ιδιωτικού τομέα.

Ποιες είναι οι συνέπειες για τα κράτη ;

Η ΤΤΙΡ προβλέπει την υποταγή των νομοθεσιών που ισχύουν στις δύο πλευρές τού Ατλαντικού στους κανόνες των ελεύθερων συναλλαγών, οι οποίοι συνήθως ανταποκρίνονται στις προτιμήσεις των μεγάλων επιχειρήσεων. Μέσω της συμφωνίας, τα κράτη θα συγκατατεθούν σε μια αξιοσημείωτη εγκατάλειψη της κυριαρχίας τους : πράγματι, όσα κράτη παραβιάζουν τα δόγματα του ελεύθερου εμπορίου θα είναι εκτεθειμένα σε οικονομικές κυρώσεις που μπορεί να φτάνουν τα δεκάδες εκατομμύρια ευρώ.

Σύμφωνα με την εντολή τής Ευρωπαϊκής Ένωσης, η συμφωνία πρέπει « να προσφέρει το υψηλότερο δυνατό επίπεδο νομικής προστασίας και εγγυήσεων για τις ευρωπαϊκές επενδύσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες » (και αντίστροφα). Δηλαδή, να επιτρέπει στις ιδιωτικές επιχειρήσεις να επιτίθενται στις νομοθεσίες και στα ρυθμιστικά πλαίσια, όταν θεωρούν ότι δυσχεραίνουν τον ανταγωνισμό, την πρόσβαση στους διαγωνισμούς τού Δημοσίου ή τις επενδύσεις.

Το άρθρο 4 της εντολής διευκρινίζει : « Οι υποχρεώσεις της συμφωνίας θα αφορούν όλα τα επίπεδα των δημόσιων εξουσιών ». Δηλαδή, θα εφαρμόζεται όχι μόνο σε επίπεδο κεντρικού κράτους, αλλά και σε κάθε δημόσια αρχή : περιφέρειες, δήμους κτλ. Μια δημοτική ρύθμιση θα μπορεί πλέον να προσβληθεί νομικά όχι σε ένα ελληνικό διοικητικό δικαστήριο, αλλά ενώπιον διεθνούς διαιτητικού δικαστηρίου. Για μια τέτοια ενέργεια, θα αρκεί κάποιος επενδυτής να θεωρήσει ότι η δημοτική απόφαση περιορίζει το « δικαίωμά [του] να επενδύσει όσα επιθυμεί, όπου επιθυμεί, όταν επιθυμεί και όπως επιθυμεί και να αντλήσει το όφελος που επιθυμεί [6] ».

Καθώς η συνθήκη δεν θα μπορεί να τροποποιηθεί παρά με την ομόφωνη συγκατάθεση των κρατών που θα την έχουν υπογράψει, θα συνεχίσει να εφαρμόζεται ανεξάρτητα από ενδεχόμενες κυβερνητικές εναλλαγές.

Πρόκειται για σχέδιο που έχουν επιβάλει οι ΗΠΑ στην Ε.Ε. ;

Τίποτε δεν απέχει περισσότερο από την αλήθεια : η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με τη σύμφωνη γνώμη των 28 κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προωθεί ενεργά την ΤΤΙΡ, η οποία εκφράζει την πίστη της Επιτροπής στο ελεύθερο εμπόριο. Άλλωστε, το σχέδιο υποστηρίζεται από τις ισχυρές εργοδοτικές οργανώσεις, όπως ο Διατλαντικός Εταιρικός Διάλογος (Trans-Atlantic Business Dialogue, TABD). Η οργάνωση αυτή, η οποία ιδρύθηκε το 1995, με την παρότρυνση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του αμερικανικού υπουργείου Εμπορίου, και είναι πλέον γνωστή με το όνομα Trans-Atlantic Business Council (TABC), προωθεί έναν « γόνιμο διάλογο » μεταξύ των οικονομικών ελίτ των δύο ηπείρων, στην Ουάσινγκτον και στις Βρυξέλλες.

P.-S.

Διατλαντική Συμφωνία Εμπορίου και Επενδύσεων : 20 χρόνια προετοιμασίας

22 Νοεμβρίου 1990 Η Διατλαντική Διακήρυξη καθιερώνει ετήσιες συνόδους κορυφής Ευρωπαϊκής Ένωσης-Ηνωμένων Πολιτειών με στόχο την προώθηση των ελεύθερων συναλλαγών.

1992 Δημιουργία της δεξαμενής σκέψης Transatlantic Policy Network (TPN), στην οποία συμμετέχουν ευρωβουλευτές, μέλη του αμερικανικού Κογκρέσου και εκπρόσωποι μεγάλων επιχειρήσεων, με στόχο την ενίσχυση του εμπορίου μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρώπης μέσω της εξάλειψης των δασμολογικών εμποδίων.

1995 Δημιουργία του Trans-Atlantic Business Dialogue (TABD), κάτω από την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του αμερικανικού υπουργείου Εμπορίου, για να προστατευθούν τα συμφέροντα των πολυεθνικών επιχειρήσεων στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Δεκέμβριος 1995 Γέννηση του σχεδίου της ΤΤΙΡ, με την υιοθέτηση της « νέας διατλαντικής ατζέντας », κατά τη διατλαντική σύνοδο κορυφής της Μαδρίτης.

18 Μαΐου 1998 Κοινή διακήρυξη Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ηνωμένων Πολιτειών για τη διατλαντική οικονομική συνεργασία. Στο κείμενο αναφέρονται διάφορα μέτρα για την ανάπτυξη του εμπορίου και των διμερών συναλλαγών.

29 Ιουνίου 2005 Η Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Ανάπτυξης και της Διατλαντικής Οικονομικής Ενοποίησης βάζει ξανά στο τραπέζι την ΤΤΙΡ.

1η Ιουνίου 2006 Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπογραμμίζει την « αδήριτη ανάγκη να ολοκληρωθεί η ΤΤΙΡ, χωρίς εμπόδια, μέχρι το 2015 ».

9 Νοεμβρίου 2006 Σύμφωνα με το Europa Press, οι Ηνωμένες Πολιτείες φιλοξενούν τη δεύτερη άτυπη υπουργική σύνοδο μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ηνωμένων Πολιτειών με θέμα τη διατλαντική οικονομική ενοποίηση.

30 Απριλίου 2007 Κατά τη σύνοδο κορυφής Ηνωμένων Πολιτειών- Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ουάσινγκτον, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Χοσέ Μανουέλ Μπαρόζο, η Γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ (τότε πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου) και ο Αμερικανός πρόεδρος Τζορτζ Γ. Μπους συμφωνούν στη νέα διατλαντική οικονομική συνεργασία, η οποία έχει στόχο την κατάργηση των εμπορικών « φραγμών » σε όλους τους βιομηχανικούς κλάδους. Δημιουργούν, επίσης, το Διατλαντικό Οικονομικό Συμβούλιο, με αποστολή την εναρμόνιση της ευρωπαϊκής με την αμερικανική νομοθεσία.

8 Μαΐου 2008 Με απόφασή του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δηλώνει ότι « η έννοια της διατλαντικής αγοράς (...) θα μπορούσε να διαδραματίσει πρωταρχικό ρόλο στη διατήρηση της δυναμικής που κινεί την παγκόσμια οικονομική ενοποίηση ».

4 Νοεμβρίου 2009 Ίδρυση του Συμβουλίου Ενέργειας (με τη συμμετοχή Ευρωπαίων επιτρόπων και Αμερικανών υπουργών), για την προώθηση της προσέγγισης σε ενεργειακά ζητήματα.

20 Νοεμβρίου 2010 Κατά τη σύνοδο κορυφής Ηνωμένων Πολιτειών-Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Λισαβόνα, συγκροτείται ομάδα εργασίας για την ασφάλεια και την εγκληματικότητα στο Διαδίκτυο.

28 Νοεμβρίου 2011 Κατά τη σύνοδο κορυφής Ηνωμένων Πολιτειών-Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ουάσινγκτον, συγκροτείται ομάδα εργασίας για την Απασχόληση και την Ανάπτυξη σε ανώτατο επίπεδο, με αποστολή τον περιορισμό των παραδοσιακών « εμποδίων » στη διακίνηση εμπορευμάτων (δασμοί, δασμολογικές ποσοστώσεις, κτλ.).

Ιούνιος 2012 Η προσωρινή έκθεση της συγκεκριμένης ομάδας εργασίας (αποκλειστικά στα αγγλικά) προτείνει τη σταδιακή εξάλειψη όλων των « συμβατικών εμποδίων » στις εμπορικές συναλλαγές.

13 Φεβρουαρίου 2013 Ο Αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Χοσέ Μανουέλ Μπαρόζο και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Χέρμαν βαν Ρομπάι ανακοινώνουν ότι ξεκινούν οι διαδικασίες διαπραγμάτευσης μιας Διατλαντικής Συμφωνίας για το Εμπόριο και τις Επενδύσεις (ΤΤΙΡ).

12 Μαρτίου 2013 Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκδίδει τις « συστάσεις » της για τις επικείμενες διαπραγματεύσεις.

29 Μαΐου 2013 Η γαλλική Εθνοσυνέλευση ζητά να « εξαιρεθεί από την εντολή διαπραγμάτευσης η προσφυγή σε ειδικό μηχανισμό διευθέτησης διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών, για να προστατευθούν τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών », απορρίπτοντας, έτσι, τη λύση των ειδικών δικαστηρίων διαιτησίας.

14 Ιουνίου 2013 Τα κράτη-μέλη επικυρώνουν τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στην οποία δίνουν επίσημη εντολή διαπραγμάτευσης της συμφωνίας με την Ουάσινγκτον. Ο « μηχανισμός διευθέτησης διαφορών » περιλαμβάνεται ρητά στην εντολή αυτή.

19-23 Μαΐου 2014 Πέμπτος γύρος διαπραγματεύσεων στο Άρλινγκτον της Βιρτζίνια.

Notes

[1] http://stoptafta.wordpress.com.

[2] « Transatlantic Trade and Investment Partnership. The economic analysis explained », Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Βρυξέλλες, Σεπτέμβριος 2013.

[3] Στο ίδιο.

[4] Του χρηματικού ποσού που καταβάλλεται για την είσοδο ενός ξένου εμπορεύματος σε μια χώρα.

[5] Βλ. Philippe Rivière, « L’accord commercial anti-contrefaçon compte ses opposants », La valise diplomatique, Ιούλιος 2012.

[6] Ορισμός των δικαιωμάτων τού επενδυτή κατά τον πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο της American Express.


Suivre la vie du site RSS 2.0 | Plan du site | Espace privé | SPIP | squelette