monde-diplomatique.gr

Accueil du site > Le diplo en grec > 2012 > Papier > Tο τέλος της κακοδαιμονίας για την αριστερά

Γαλλία

Tο τέλος της κακοδαιμονίας για την αριστερά

vendredi 4 mai 2012, par Schwartz Antoine , [Λογοθέτης Χάρης (μτφ)]

Oι ψηφοφόροι του Ζαν-Λικ Μελανσόν απογοητεύτηκαν από την επίδοση του υποψηφίου τους (11,1%), γιατί περίμεναν καλύτερα αποτελέσματα. Ωστόσο, σχεδόν 4 εκατομμύρια ψήφοι δεν είναι λίγες για την πρώτη εμφάνιση στις προεδρικές εκλογές ενός αριστερού γαλαξία που ήταν κατακερματισμένος για πολύ καιρό. Ήδη, το Μέτωπο της Αριστεράς ελπίζει να επηρεάσει την οικονομική πολιτική της επόμενης κυβέρνησης.

Η περιφέρεια της Ομπ (νοτιοανατολικά του Παρισιού) είναι μια περιοχή όπου κυριαρχεί η Δεξιά. Ο βουλευτής και δήμαρχος της μεγαλύτερης πόλης, της Τρουά, δεν είναι άλλος από τον Φρανσουά Μπαρουέν, υπουργό Οικονομίας, Οικονομικών και Βιομηχανίας του Νικολά Σαρκοζί. Πριν από την εξαφάνιση της κλωστοϋφαντουργίας, το εργατικό κίνημα είχε βαθιές ρίζες στον νομό. Σήμερα, όμως, το παλαιό κτήριο του Εργατικού Κέντρου είναι έτοιμο να μετατραπεί σε εμπορικό κέντρο. « Ένα σκάνδαλο », σύμφωνα με τους κομμουνιστές της Τρουά, οι οποίοι ίδρυσαν ένωση πολιτών για τη διαφύλαξη της ιστορικής μνήμης του χώρου.

Κληρονόμος των εργατικών αγώνων, το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα (PCF) αποτελεί τον κεντρικό πυρήνα της οργάνωσης του Μετώπου της Αριστεράς στην περιοχή. Στην έδρα της εφημερίδας του κόμματος, « La Dépêche de l’Aube », στη λεωφόρο Ανατόλ Φρανς, συναντιούνται τα μέλη του Μετώπου για να οργανώσουν τις εκδηλώσεις τους και να προμηθευτούν πολιτικό υλικό. Εδώ, όπως και αλλού, η οικοδόμηση του Μετώπου της Αριστεράς είναι η ιστορία της σταδιακής υπέρβασης των επιμέρους συμφερόντων. « Η ενότητα αυτή δεν διαμορφώθηκε μέσα σε μια μέρα », μας εξηγεί ο Ζαν-Πιέρ Κορνβέν, γραμματέας περιφέρειας του ΓΚΚ. « Στηριχθήκαμε στην αποτυχία του 2007. Χρειαζόταν χρόνος για να επεξεργαστούμε κάτι καινούριο ».

« Κάτι καινούριο », ίσως αυτό ήταν το πιο ισχυρό συναίσθημα στις γιγάντιες συγκεντρώσεις στο Παρίσι, τη Μασσαλία και την Τουλούζη. « Πού είχαμε χαθεί όλον αυτό τον καιρό ; Έλειπε ο ένας στον άλλον, περίμενε ο ένας τον άλλον. Να που ξαναβρισκόμαστε... ». Με τα λόγια αυτά, στις 18 Μαρτίου 2012, στην πλατεία της Βαστίλλης, ο υποψήφιος του Μετώπου της Αριστεράς, Ζαν-Λικ Μελανσόν, υποδεχόταν ένα τεράστιο, κόκκινο πλήθος, που είχε έρθει να υποστηρίξει την υποψηφιότητά του στις προεδρικές εκλογές. Στις συγκεντρώσεις που οργανώνονται σε κάθε γωνιά της Γαλλίας, η ποικιλομορφία του κοινού που συμμετέχει προκαλεί έκπληξη : άνδρες και γυναίκες κάθε ηλικίας, εργαζόμενοι σε συνθήκες επισφάλειας και δημόσιοι υπάλληλοι, απλώς περίεργοι ή, και αντίθετα, μπαρουτοκαπνισμένοι αγωνιστές των χιλιάδων ενώσεων πολιτών, των συνδικαλιστικών και των πολιτικών οργανώσεων που συνθέτουν αυτόν τον αριστερό γαλαξία. Όπως το Die Linke στη Γερμανία ή το Μπλόκο της Αριστεράς στην Πορτογαλία, το Μέτωπο της Αριστεράς οραματίζεται να πραγματοποιήσει στη Γαλλία την ενωτική ανασύνθεση του πολιτικού χώρου που βρίσκεται αριστερά του Σοσιαλιστικού Κόμματος (PS), ο οποίος, για πολλά χρόνια, παρέμενε διασπασμένος, ορισμένες περιόδους και διαλυμένος.

Η φιλοδοξία δεν είναι καινούρια. Είναι σύμφυτη με την ιστορία της συγκεκριμένης πολιτικής οικογένειας : με αλλεπάλληλες συμμαχίες και ενωτικά καλέσματα, ο χώρος προσπάθησε να δημιουργήσει ένα πολιτικό σχήμα ικανό να αμφισβητήσει την ηγεμονία του Σοσιαλιστικού Κόμματος και να προωθήσει σχέδια μετασχηματισμού της κοινωνίας.

Η ιδρυτική μάχη του 2005

Ήδη, το 1988, η προεδρική υποψηφιότητα του Πιέρ Ζυκέν, πρώην ηγέτη του ΓΚΚ, στηρίχθηκε σε επιτροπές όπου συμμετείχαν διάφοροι αγωνιστές, μεταξύ των οποίων τροτσκιστές και μέλη του Ενωμένου Σοσιαλιστικού Κόμματος (Parti Socialiste Unifié-PSU). Όσο για το Κίνημα των Πολιτών (Mouvement des Citoyens-MDC), το οποίο ίδρυσε το 1993 ο Ζαν-Πιερ Σεβενμάν, επεδίωκε να συνενώσει τους σοσιαλιστές που ήταν αντίθετοι με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ και τον πρώτο Πόλεμο του Κόλπου, ανανεωτικούς κομμουνιστές, φεμινιστικά ρεύματα και ριζοσπάστες.

Στο τέλος της εποχής Μιτεράν, το κοινωνικό κίνημα του Νοεμβρίου-Δεκεμβρίου 1995 εγκαινίασε μια σειρά επεισοδίων αμφισβήτησης των νεοφιλελεύθερων πολιτικών, τόσο στο κοινωνικό όσο και στο πνευματικό πεδίο. Όμως, ο ριζοσπαστισμός της Αριστεράς των συνδικάτων και των ενώσεων πολιτών βρισκόταν στο περιθώριο των κομμάτων, σε μια απόσταση συχνά επικριτική για το θεσμικό πολιτικό παιχνίδι [1]. Ενώ το ΓΚΚ έκανε την επιλογή της « πληθυντικής Αριστεράς », δηλαδή της συμμαχίας με Σοσιαλιστές και Οικολόγους, η εξωκοινοβουλευτική Αριστερά διεκδικούσε τον ρόλο του εκπροσώπου της κοινωνικής μαχητικότητας, απορρίπτοντας την άσκηση της εξουσίας κάτω από σοσιαλδημοκρατική κηδεμονία. Ωστόσο, μολονότι ενωμένη στις κινητοποιήσεις (εργασιακά, συντάξεις, εκπαιδευτικό), η αντι-νεοφιλελεύθερη Αριστερά παρέμενε διαιρεμένη στις εκλογές : οι ψήφοι της καταγράφονταν, αλλά δεν αθροίζονταν.

Η μάχη του 2005 κατά της ευρωπαϊκής Συνταγματικής Συνθήκης αποτέλεσε σημείο καμπής για την ανάδυση μιας ενωτικής δυναμικής. « Ήταν μια εκστρατεία που πραγματοποιήθηκε στη βάση, για μήνες, από ενωτικές συντονιστικές επιτροπές που αντιμετωπίζονταν με εχθρότητα από τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης » , μας θυμίζει ο Ματιέ Κολογκάν, μέλος της ομάδας Alternatifs (Εναλλακτικοί) με τα κοκκινοπράσινα πανό. Συνδικαλιστές, υποστηρικτές της εναλλακτικής παγκοσμιοποίησης, κομμουνιστές, τροτσκιστές, μέλη των ενώσεων πολιτών, μαζί με οικολόγους και σοσιαλιστές που διαφωνούσαν με το κόμμα τους, βρίσκονταν πλάι-πλάι σε έναν αγώνα που υπήρξε, τελικά, νικηφόρος : στο δημοψήφισμα της 29ης Μαϊου 2005, το « όχι » στο Ευρωσύνταγμα υπερίσχυσε με 54,67%, χάρη και στη δική τους δράση. Το γεγονός αυτό επηρέασε τις συνειδήσεις, διαμόρφωσε νέες διαχωριστικές γραμμές και έδειξε, σύμφωνα με τον Κολογκάν, ότι « ένα μεγάλο κομμάτι της γαλλικής κοινωνίας ήταν θετικά διακείμενο σε ιδέες αμφισβήτησης του συστήματος ».

Ένα ανοιχτό πρόγραμμα

Την επόμενη χρονιά, δημιουργούνται επιτροπές με σκοπό να δοθεί πολιτική συνέχεια σε αυτή την ενωτική κινητοποίηση. Παρόλο που οι τροτσκιστές της Lutte ouvrière (LΟ) και της Επαναστατικής Κομμουνιστικής Λίγκας (LCR) μένουν έξω από τη διαδικασία, η ηγεσία του ΓΚΚ επιλέγει να συμμετάσχει. Η πρωτοβουλία δεν κατορθώνει να καταλήξει σε κοινό υποψήφιο για τις προεδρικές εκλογές του 2007. Το αποτέλεσμα είναι καταστροφικό : ο Ολιβιέ Μπεζανσνό (LCR) λαμβάνει 4,08%, η Μαρί-Ζορζ Μπιφέ (ΓΚΚ) 1,93%, η Αρλέτ Λαγκιγιέ (LO) 1,33% και ο Ζοζέ Μποβέ (ο υποψήφιος των επιτροπών) 1,32%, σε αντίθεση με τις προηγούμενες προεδρικές εκλογές του 2002, όπου μόνο οι τροτσκιστές και ο κομμουνιστής υποψήφιος είχαν πάρει συνολικά 13,8%. Ο Σαρκοζί θριαμβεύει, η κριτική Αριστερά διαλύεται. Για πολλούς, πληρώνει το τίμημα της διαίρεσής της.

« Οι ψηφοφόροι θεωρούσαν ότι δεν είχαν πλέον επιλογή παρά μεταξύ μιας κυβερνητικής Αριστεράς που δεν έχει όραμα και μιας Αριστεράς της αμφισβήτησης χωρίς αύριο », αναλύει η Μπιφέ. « Έπρεπε να αντλήσουμε τα διδάγματα από την αποτυχία αυτή ». Στον δρόμο της ανασύνθεσης, το 2008 αποτελεί περίοδο ωρίμανσης. Από τη μια πλευρά, τον Φεβρουάριο του 2009, η LCR αυτοδιαλύεται για να ενταχθεί σε έναν σχηματισμό που ελπίζει να αποδειχθεί ευρύτερος, το Νέο Αντικαπιταλιστικό Κόμμα (ΝΑΚ : Nouveau Parti Anticapitaliste-). Από την άλλη, τον Νοέμβριο του 2008 γεννιέται το Κόμμα της Αριστεράς (PG). Προέρχεται από μια τάση του ΣΚ γύρω από τον Μελανσόν, η οποία είχε δώσει μάχη κατά του Ευρωσυντάγματος. Από την αρχή, αυτό το « κόμμα-χωνευτήρι » φιλοδοξεί να συμβάλλει στην αναδιαμόρφωση του πολιτικού χώρου της κριτικής Αριστεράς.

Το Μέτωπο της Αριστεράς, το οποίο ιδρύεται τον Μάρτιο του 2009, « στοχεύει στη συνένωση όλων των δυνάμεων που επιδιώκουν να προωθήσουν μια πραγματικά αριστερή πολιτική ». Στην αρχή, πρόκειται για μια απλή εκλογική συμμαχία που ενώνει, εκτός του ΓΚΚ –το οποίο διαθέτει ένα σημαντικό δίκτυο βουλευτών, δημάρχων και στελεχών- το νεοπαγές PG και την Ενωτική Αριστερά (Gauche unitaire-GU), που προέρχεται από τη LCR. Η συμμαχία, που κατεβαίνει για πρώτη φορά στις ευρωεκλογές του Ιουνίου 2009, συνεχίζει και στις περιφερειακές εκλογές της επόμενης χρονιάς και, κατόπιν, στις δημοτικές εκλογές του 2011, αλλά με πολιτική συμμαχιών που καθορίζεται ανάλογα με τις τοπικές ιδιαιτερότητες. Τελικά, καταλήγει σε συμφωνία για τις εκλογές του 2012 : το ΓΚΚ, με εισήγηση του εθνικού γραμματέα του, Πιέρ Λοράν, δέχεται να υποστηρίξει έναν μη κομμουνιστή υποψήφιο για την προεδρία. Ως αντάλλαγμα, η μεγάλη πλειοψηφία των υποψηφίων για τις βουλευτικές εκλογές θα είναι στελέχη του ΓΚΚ, μεταξύ των οποίων πολλοί σημερινοί βουλευτές.

Η συμμαχία στηρίζεται σε ένα « κοινό πρόγραμμα », το οποίο παρουσιάστηκε στη γιορτή της εφημερίδας « Humanité », τον Σεπτέμβριο του 2011. Όπως το κοινό πρόγραμμα του 1972 μεταξύ ΣΚ και ΓΚΚ, το πρόγραμμα του Μετώπου της Αριστεράς θα κυκλοφορήσει με τη μορφή μικρού βιβλίου και θα διαδοθεί σε ευρεία κλίμακα [2]. « Όλα αυτά δεν έγιναν χωρίς δυσκολίες », μας διευκρινίζει η Μπιφέ. « Όπως κάθε φορά που οικοδομούμε ένα ενωτικό εγχείρημα. Αυτή τη φορά, πέτυχε ». Στη συμμαχία εντάχθηκαν και άλλες, μικρότερες οργανώσεις [3]. Λόγω του χαρακτήρα των προεδρικών εκλογών, η επιλογή μιας προσωπικότητας ικανής να αντιμετωπίσει το αντίξοο περιβάλλον των μέσων ενημέρωσης αποδεικνύεται απαραίτητη. Ο Μελανσόν, πρώην γερουσιαστής, πρώην υπουργός Επαγγελματικής Εκπαίδευσης της κυβέρνησης του Λιονέλ Ζοσπέν, και ευρωβουλευτής, είναι ένας έμπειρος πολιτικός.

Χαρισματικός συζητητής, ο Μελανσόν έγινε κατ’αρχάς γνωστός στο ευρύ κοινό λόγω της αποφασιστικής, επικριτικής στάσης του απέναντι στις βεντέτες της δημοσιογραφίας που συμπεριφέρονται ως θεματοφύλακες της νεοφιλελεύθερης τάξης πραγμάτων. Οι τοποθετήσεις του επιμένουν στον οικονομικό συσχετισμό δυνάμεων και στην επείγουσα ανάγκη να προστατευτούν οι « μη προνομιούχοι » απέναντι στην « καλή κοινωνία », ο « λαός » ενάντια στους « ισχυρούς ». Σκιαγραφούν, επίσης, μια κοινωνική δομή που προσπαθεί να πραγματοποιήσει την « ιδεολογική σύνθεση » διαφόρων ευαισθησιών της Αριστεράς (αλληλεγγύη, αδελφοσύνη, ισότητα, οικολογία), των δημοκρατικών αξιών και των ιδεωδών της Γαλλικής Επανάστασης.

Αλλά, εάν το Μέτωπο της Αριστεράς κατόρθωσε να εμφυσήσει μια δυναμική, αυτό οφείλεται και στη ζωντάνια της κινητοποίησης η οποία άγγιξε τη βάση. Στην περιφέρεια της Ομπ, η συνεννόηση μεταξύ των μελών έγινε χωρίς δυσκολία. Πολλοί γνωρίζονταν από παλιά. « Μπορούμε να μιλάμε ειλικρινά μεταξύ μας και να λύνουμε τις διαφωνίες μας », μας λέει η Μιρέιγ Μπρουγιέ, συνταξιούχος εκπαιδευτικός και υπεύθυνη περιφέρειας του PG. Στο κίνημα υπάρχουν, επίσης, μέλη που έχουν έρθει από το ΝΑΚ. Για τον Ντενί Καντόν, συνδικαλιστή, « πετυχαίνει εκεί που το ΝΑΚ απέτυχε. Ενώ το ΝΑΚ επεδίωκε να εντάξει τα μέλη σε ένα κλειστό πολιτικό σχέδιο, το Μέτωπο της Αριστεράς εντάσσει τα κόμματα σε ένα ανοικτό πολιτικό εγχείρημα ».

Εγχείρημα το οποίο είναι σε θέση να προσελκύσει ανένταχτους πολίτες, όπως τον Αλέν Μουστιέ, νέο πτυχιούχο πληροφορικής, που πλησίασε την Αριστερά όταν συνειδητοποίησε ότι είναι οικολόγος. « Δεν είχα δει ποτέ τέτοια περίπτωση », εξομολογείται ο Μουστιέ. Εντάχθηκε στην Ένωση Πολιτών για την ενίσχυση του Μετώπου της Αριστεράς στην Ομπ, η οποία δίνει τη δυνατότητα στους πολίτες να συνευρεθούν χωρίς να χρειάζεται να ενταχθούν σε κάποιο κόμμα. Έτσι, οι παραδοσιακές μορφές κινητοποίησης (αφισοκόλληση, μοίρασμα φυλλαδίων) συνδυάζονται με πιο σύγχρονες πρακτικές, όπως η συγκρότηση διαφόρων « μετώπων », τα οποία έχουν στόχο να δημιουργήσουν δεσμούς με ιδιαίτερες κατηγορίες του πληθυσμού : για παράδειγμα, το Μέτωπο των Αγώνων αποτελείται από εργαζόμενους που προσπαθούν να αποτρέψουν το κλείσιμο του εργοστασίου τους.

Το σύνολο των δραστηριοτήτων αυτών επιδιώκει να αμφισβητήσει το σενάριο των μέσων ενημέρωσης, δηλαδή ότι οι εκλογές αυτές έχουν κριθεί εκ των προτέρων, και τη σπουδή των « ειδικών » να οριοθετήσουν το πλαίσιο του εφικτού. « Δώσαμε μάχη ακόμη και για το ίδιο το αντικείμενο των εκλογών », εξηγεί ο Φρανσουά Ντελαπιέρ, υπεύθυνος της εκστρατείας του Μελανσόν. « Πέρα από την ανάγκη να ηττηθεί ο Νικολά Σαρκοζί, το ζήτημα για μας ήταν να επιβάλλουμε την ατζέντα μας στη δημόσια συζήτηση : την 6η Δημοκρατία, τον έλεγχο του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, το μέγιστο εισόδημα, τον οικολογικό σχεδιασμό, κτλ. ».

Ρήξη με την εποχή της παραίτησης

Το Μέτωπο της Αριστεράς συνδυάζει τα μαχητικά συνθήματα (« Πάρτε την εξουσία », « Αντίσταση ») και τον στόχο της τοποθέτησης οικονομικών επιλογών που παρουσιάζονται ως αναπόφευκτες στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης. « Εδώ και τριάντα χρόνια, οι κυβερνήσεις κηρύσσουν ότι δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα. Πρέπει να ανατινάξουμε αυτή τη ρητορική της παραίτησης », επιμένει η Μπιφέ. Το πρόγραμμα του Μετώπου αποκαθιστά τις δημόσιες δαπάνες, προτείνει την αύξηση των μισθών (κατώτατος μισθός στα 1700 ευρώ) και προβλέπει δομικές ρήξεις, ιδιαίτερα με το ευρωπαϊκό πλαίσιο : μολονότι το συγκεκριμένο ζήτημα δεν προβλήθηκε πολύ, το πρόγραμμα του Μετώπου της Αριστεράς κάνει λόγο για « απαλλαγή από τη Συνθήκη της Λισαβόνας » και « ανυπακοή στις ευρωπαϊκές οδηγίες ». Κρατά ψηλά τη σημαία του πολιτικού βολονταρισμού, που η κυβερνητική Αριστερά είχε εγκαταλείψει, πριν την ξανασηκώσει, το 2007, ο Νικολά Σαρκοζί. « Η αναφορά στη Λατινική Αμερική είναι πολύ σημαντική για εμάς », μας διευκρινίζει ο Ντελαπιέρ. Στο πλαίσιο αυτό, το ζήτημα δεν είναι « να αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να πάρουμε την εξουσία », αλλά μάλλον η κατάκτηση της εξουσίας προκειμένου να ξεκινήσει η « εξέγερση των πολιτών ».

Το Μέτωπο της Αριστεράς είναι ήδη κάτι παραπάνω από μια απλή συμμαχία οργανώσεων. Υπερβαίνει πια τα ιδιαίτερα συμφέροντα των συνιστωσών του, χωρίς, ωστόσο, να τις υποβαθμίζει. Η συνοχή του οφείλεται τόσο στην προσωπικότητα του Μελανσόν, όσο και στην επιθυμία των μελών του να ακολουθήσουν τη στρατηγική της ενότητας. Για τον κοινωνιολόγο Ραζμίγ Κεσεγιάν, ο οποίος αποστασιοποιήθηκε από το ΝΑΚ για να συμμετάσχει στη δυναμική του σχήματος, « η σημερινή συγκυρία επιβάλλει να συγκροτηθεί ενιαίο μέτωπο κατά της λιτότητας, το οποίο θα συνενώνει διάφορα επίπεδα αμφισβήτησης –κόμματα, οργανώσεις πολιτών, συνδικάτα- χωρίς, όμως, να εξαφανίζει τις διαφορές τους. Όλα αυτά χρειάζονται χρόνο. Πρέπει να κάνουμε τον απολογισμό των συλλογικών εμπειριών μας και να προχωρήσουμε ».

Τι πολιτικό ρόλο μπορεί να παίξει η κίνηση σε μια περίοδο μεγάλων ανακατατάξεων ; Όπως το Εθνικό Μέτωπο της Μαρίν Λεπέν φιλοδοξεί να είναι φορέας της ενδεχόμενης ανασύνθεσης της Δεξιάς, το Μέτωπο της Αριστεράς επιδιώκει να μετατοπίσει τις διαχωριστικές γραμμές στο αριστερό στρατόπεδο. Ο Μελανσόν εκτιμά ότι, σε περίπτωση νίκης των Σοσιαλιστών, η κατάσταση θα τους επιβάλλει να υιοθετήσουν τις ιδέες του : « Θεωρώ ότι ο Φρανσουά Ολάντ θα υποχρεωθεί να ακολουθήσει τις μεθόδους μου. Αρκεί να περιμένουμε », δηλώνει στο περιοδικό « Les Echos », στις 19 Απριλίου. « Ο χρηματοπιστωτικός τομέας θα του επιτεθεί, όπως επιτέθηκε και στον Σαρκοζί. Και τότε, δεν θα έχει παρά δύο επιλογές : να αντισταθεί ή να υποκύψει ».

Notes

[1] Stathis Kouvélakis, « Echecs et recompositions de la gauche radicale », « Mouvements », Παρίσι, τ. 69, 2012.

[2] « L’Humain d’abord. Le programme du Front de gauche et de son candidat commun Jean-Luc Mélenchon », Librio, Παρίσι, 2011. Η κυκλοφορία του ξεπέρασε τα 400.000 αντίτυπα.

[3] Πρόκειται για τις οργανώσεις Féderation pour une alternative sociale et écologique, Convergences et alternative, République et Socialisme, Le Parti communiste des ouvriers de France.


Suivre la vie du site RSS 2.0 | Plan du site | Espace privé | SPIP | squelette