monde-diplomatique.gr

Accueil du site > Le diplo en grec > 2008 > 08. Αύγουστος > Όταν το τρένο θα σφυρίξει στο Λάος

Δρόμοι του μεταξιού στο « χρυσό τρίγωνο »

Όταν το τρένο θα σφυρίξει στο Λάος

Αποστολή στην τελευταία επαρχία του Πεκίνου

dimanche 31 août 2008, par Xavier Monthéard

Πρόκειται για τη μοναδική χώρα της Ασίας χωρίς σιδηροδρομικό δίκτυο. Είναι φτωχή, δίχως πρόσβαση στη θάλασσα, με εμφανείς τις πληγές δεκαετιών πολέμου (του γαλλικού και κατόπιν του αμερικανικού). Παρ’ όλα αυτά, φιλοδοξεί να μετατραπεί σε επικοινωνιακή αναπτυξιακή πλατφόρμα της ευρύτερης περιοχής, επωφελούμενη από την αύξηση των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ της Κίνας, της Ταϊλάνδης και του Βιετνάμ. Αψηφώντας τις αντιξοότητες, το Λάος δεσμεύεται σε μία πολιτική μεγάλων έργων. Σύμβολο του εκσυγχρονισμού, ο σιδηρόδρομος θα κάνει σύντομα το παρθενικό του ταξίδι στην πρωτεύουσα Βιεντιάν.

Ουαλαμφόνγκ, κεντρικός σιδηροδρομικός σταθμός της Μπανγκόκ. Κάτω από τη γυάλινη οροφή, επιβλητικά πορτρέτα του μονάρχη Μπουμιμπόλ Αντουλγιαντέι -απανταχού παρόντα στην Ταϊλάνδη- επιτηρούν το πλήθος. Το τρένο για το Λάος αναχωρεί τα χαράματα. Στα κουπέ, οι σκουρόχρωμες θέσεις, με κάλυμμα φθηνής απομίμησης δέρματος, είναι δυσανάλογα φαρδιές. Ορισμένοι επιβάτες θα κοιμηθούν εκεί, άλλοι θα προτιμήσουν τις στενές κουκέτες που θα ετοιμάσει σύντομα το προσωπικό. Η πόλη των Αγγέλων σιγά σιγά απομακρύνεται και οι τρώγλες που διαδέχονται η μια την άλλη προδίδουν την άλλη όψη του εκσυγχρονισμού. Το μακρύ δωδεκάωρο ταξίδι ξεκινά, με πολλά τσιγάρα, απροειδοποίητες στάσεις, ακατάπαυστο τράνταγμα. Όμως ο ταξιδιώτης δεν θα φτάσει στον προορισμό του. Για την ακρίβεια, το τρένο σταματάει στην ταϊλανδέζικη πλευρά, στο Νονγκ Κάι.

Κατά τις πρώτες πρωινές ώρες, λοιπόν, πρέπει να επιβιβαστεί κανείς σε κάποιο « τουκ-τουκ » (ταξί-μοτοποδήλατο) μέχρι τον ποταμό Μεκόνγκ, για να περάσει, κατόπιν, από το τελωνείο της Ταϊλάνδης.

Στη συνέχεια, οφείλει να διασχίσει με λεωφορείο τη Γέφυρα της Ελευθερίας και να υπομείνει τη γραφειοκρατία για την απόκτηση της λαοτιανής βίζας ώστε να φτάσει τελικά στη Βιεντιάν, σε απόσταση δώδεκα χιλιομέτρων, παζαρεύοντας τα ναύλα. Είτε εν μέσω καύσωνα είτε ενώ μαίνονται οι μουσώνες -τα πιο συχνά κλιματικά φαινόμενα της περιοχής- ο ταξιδιώτης καταλαβαίνει στην πράξη τι σημαίνει η ανυπαρξία σιδηροδρομικού δικτύου στο Λάος. Πρόκειται για περίπτωση μοναδική σε ολόκληρη την Ασία. [1]

Η συγκεκριμένη ιδιοτυπία έρχεται σε κατάφωρη αντίθεση με τις στρατηγικές διακηρύξεις των αρχών. Φιλοδοξία τους είναι να μεταμορφώσουν τη χώρα σε επικοινωνιακό κόμβο, ανατρέποντας το παλαιό καθεστώς του « παρένθετου κράτους ». Αυτό που τοποθετούνταν εν μέσω δυνάμεων που, όπως αποδείχθηκε ιστορικά, είχαν συχνά επεκτατικές βλέψεις γι’ αυτό το αδιαμφισβήτητο σταυροδρόμι.

Παραδόξως, σήμερα η χώρα επωφελείται από την περίκλειστη γεωγραφική της θέση : η κυβέρνηση, με επιδέξιους χειρισμούς, εντάσσει τα δημόσια έργα στο περιφεριακό επίπεδο ανάπτυξης της ΝΑ Ασίας. Ανταγωνιζόμενοι μεταξύ τους, οι γείτονες σπεύδουν να επενδύσουν. Στο επίκεντρο μιας δυναμικής που το υπερβαίνει, το Λάος εκσυγχρονίζεται ταχύτατα και με ελάχιστο κόστος. Ο κοντορεβυθούλης θα τη γλιτώσει άραγε ; Δεν αποκλείεται. Άλλωστε, σε αυτή τη γωνιά του πλανήτη, το διπλό κληροδότημα του 20ού αιώνα -η αποικιοποίηση της Ινδοκίνας και ο πόλεμος του Βιετνάμ- εδραίωσε συμμαχίες και άμβλυνε αντιπαλότητες που διαμορφώνουν τη αγριότητα του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού. Στις εξαγγελίες του για την περίοδο 2006-2010, [2] ο Σομάντ Φολσένα, υπουργός Μεταφορών και Δημοσίων Έργων, επεσήμανε τις προτεραιότητες : την ανέγερση δύο γεφυρών στον Μεκόνγκ και, παράλληλα, την κατασκευή δύο καινούριων αυτοκινητόδρομων. Ο πρώτος άξονας, νότια, συνδέει την Ταϊλάνδη με το Βιετνάμ, και, κυρίως, τα λιμάνια της Μπανγκόκ και του Ντα Νανγκ.

Ο δεύτερος, βόρεια, περιλαμβάνει τους αυτοκινητόδρομους Κουνμίνγκ-Σιγκαπούρη καθώς και τη σιδηροδρομική γραμμή Σιγκαπούρη-Κουνμίνγκ (στα αγγλικά Singapour-Kunming Railway Link, SKRL).

Τα εγκαίνια του σιδηροδρόμου στο λαοτιανό έδαφος προαπαιτούνται για την υλοποίηση του εν λόγω σχεδίου, το οποίο είχε ανακοινωθεί ήδη πριν από δεκαπέντε χρόνια αλλά αναβλήθηκε πολλάκις. Έτσι, τον Οκτώβριο του 2006, ξεκίνησε η κατασκευή του πρώτου σκέλους της σιδηροδρομικής γραμμής στα εργατικά προάστια της Βιεντιάν.

Γέφυρες φιλίας

Προσεγγίζουμε το εργοτάξιο περνώντας μέσα από τα χωριά στις παρυφές της πρωτεύουσας. Ο δρόμος, κατάφυτος με φοίνικες και κοκοφοίνικες, ελίσσεται ανάμεσα σε πράσινους ορυζώνες και αρδευτικά κανάλια. Γερανοί και εκσκαφείς δεσπόζουν στο τοπίο με χρώμα ώχρας. Όμως εδώ, στην Ταναλένγκ, οι εργασίες έχουν σχεδόν αποπερατωθεί. Οι σιδηροτροχιές τοποθετήθηκαν μέχρι τη Γέφυρα της Φιλίας, ενώ ο καινούριος σταθμός θυμίζει εκείνον του Νονγκ Κάι - οι αναλογίες είναι ίδιες, όπως και τα χρώματα στις στοές του. Ο επόπτης των έργων, Τσαντόν Σονγκακόν, περίπου σαράντα ετών, εκθέτει λεπτομερώς τις ενέργειες που απομένουν : πώς πρέπει να γίνει συμπαγές το χαλικόστρωμα και να ολοκληρωθεί η σήμανση του σιδηροδρομικού δικτύου.

Όπως και οι υπόλοιποι εργάτες, δηλώνει εξαιρετικά περήφανος για την εκπόνηση του κατεξοχήν συμβολικού έργου. Εξάλλου, τα τοπικά μέσα ενημέρωσης παρακολουθούν από κοντά τις προόδους, εμπνέοντας ενθουσιασμό στους κατοίκους της Βιεντιάν, ενώ βρίθουν οι εικασίες και η φιλολογία για το πώς θα είναι η τελετή των εγκαινίων, πότε θα ανοίξει το έργο για το κοινό, τι εθνικότητας θα είναι οι πρώτοι οδηγοί... Οι πιο πληροφορημένοι γνωρίζουν ότι ένα τρένο κυκλοφορούσε, πριν από πολύ καιρό, στα σύνορα με την Καμπότζη : στη δεκαετία του 1910, οι Γάλλοι μετέφεραν τα πλοία τους σε μία απόσταση χιλιομέτρων ώστε να αποφύγουν τους καταρράκτες του Κον. Το ερώτημα που κυριαρχεί, πάντως, είναι πότε θα επιμηκυνθεί η οδός από το Ταναλένγκ ώς το κέντρο της Βιεντιάν.

Καθισμένος σε ένα γραφείο κατάμεστο από σημαιάκια, παλιές σοβιετικές φωτογραφίες και διακρίσεις στο καράτε, ο Νανσάνα Σονσάκ, υπεύθυνος για τα έργα του σιδηρόδρομου στο Λάος, απαντά : « Για την υλοποίηση των τελευταίων 9 χιλιομέτρων ανάμεσα στο Ταναλένγκ και στη Βιεντιάν απαιτείται η έγκριση της Γαλλικής Υπηρεσίας Ανάπτυξης, η οποία έχει επιφορτιστεί με τη μελέτη. Η Γαλλία και η Ταϊλάνδη έχουν εμπλακεί σε μεγάλο βαθμό στο πρώτο μέρος του σχεδίου και ευελπιστούμε ότι η αλλαγή ηγεσίας στις δύο χώρες [3] δεν θα δημιουργήσει πρόβλημα ». Και ποια τα οφέλη από την έλευση του σιδηροδρόμου ;

« Θα μειωθεί το κόστος εξαγωγής εμπορευμάτων κατά 30%, ενώ θα αυξηθεί η εισροή τουριστών και ξένων επενδύσεων. Σημαντική πηγή εσόδων θα αποβεί, επίσης, η μεταφορά κοντέινερ. Τέλος, ο σιδηρόδρομος θα βελτιώσει τις διμερείς σχέσεις και τις εμπορικές συναλλαγές με την Ταϊλάνδη ».

Από το 1994, οπότε κατασκευάστηκε η Γέφυρα της Φιλίας, η Ταϊλάνδη συγκαταλέγεται μεταξύ των μεγαλύτερων ξένων επενδυτών στο Λάος. Με ερείσματα στους στενούς πολιτισμικούς δεσμούς με τη γειτονική χώρα αλλά και την αναπτυσσόμενη οικονομία του, το βασίλειο είναι βασικός επενδυτής στον μεταλλευτικό και ενεργειακό κλάδο. Η διείσδυση ενισχύθηκε περαιτέρω με τη γραμμή Μπανκόνγκ-Βιεντιάν. Έτσι, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι Ταϊλανδοί χρηματοδότησαν απλόχερα, κατά 30%, το πρώτο κομμάτι του έργου, ενώ δάνεισαν το υπόλοιπο 70% στην κυβέρνηση του Λάος με πολύ χαμηλό επιτόκιο. Όμως ο Νανσάνα βλέπει ακόμη πιο μακριά : « Το συγκεκριμένο σκέλος του έργου δεν είναι παρά το εναρκτήριο λάκτισμα. Η στρατηγική της κυβέρνησης εγγράφεται στο ευρύτερο πλαίσιο της σιδηροδρομικής σύνδεσης Σινγκαπούρης-Κουνμίνγκ (SKRL). Εχουμε ξεκινήσει τη σηματοδότηση των οδών μέχρι το Βιετνάμ και το ίδιο προβλέπεται για τις αντίστοιχες προς την Κίνα. Οι νέες γραμμές θα ενταχθούν στους δύο οικονομικούς διαδρόμους της χώρας ».

Ο γεωγράφος Κριστιάν Ταγιάρ, διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικής Έρευνας, το οποίο συντονίζει τη γαλλολαοτιανή επιστημονική συνεργασία, εκφράζει τις ίδιες στρατηγικές ανησυχίες : « Η λύση που προωθούν οι αρχές για να απεγκλωβίσουν τη Βιεντιάν συνίσταται, από παλαιότερα, στη σύνδεσή της με τη θάλασσα της Νότιας Κίνας όσο το δυνατόν αμεσότερα - διαμέσου του Θατσέκ, έπειτα του Βιν και του Βιετνάμ, ώς τον κόλπο του Τονκίν. Όμως, στη συγκεκριμένη διάταξη, η Βιεντιάν παραμένει αποκλεισμένη. Ήδη από το 2000, από κοινού με τον Μπουντάβι Σιζουφαντόνγκ, [4] προτείναμε να τοποθετηθεί η Βιεντιάν σε μία ινδοκινεζική διαγώνιο η οποία θα εκτείνεται από την Μπανκόκ ώς το Ανόι ».

Και προσθέτει : « Προς το παρόν η "ινδοκινεζική διαγώνιος" αφορά το βορειοανατολικό διάδρομο Μπανκόκ-Νανίνγκ. Κατόπιν επεκτείνεται προς την Καντόνα και το Χονγκ Κονγκ, δεδομένου ότι η Κίνα θέλει να μετατρέψει τις επαρχίες Γκουναγκξί και Γιουνάν σε κέντρα των οικονομικών διαδρόμων της νότιας θαλάσσιας ζώνης προς την ηπειρωτική ΝΑ Ασίας ». [5]

Η ώρα των επενδύσεων

« Οικονομικοί διάδρομοι » : ο όρος παραπέμπει σε σχέδια τα οποία εκπονήθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1990 από την Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης (ΑΤΑ) και την Επικράτεια του Μεγάλου Μεκόνγκ (στα αγγλικά, Greater Mekong Subregion, GMS). [6] Επί χάρτου, έχουν ήδη υλοποιηθεί έργα υποδομής -όπως αυτοκινητόδρομοι, σιδηροδρομικές συνδέσεις και έργα ηλεκτροδότησης- αλλά και οικονομικοί πόλοι - λιμάνια χωρίς δασμούς, αφορολόγητες ζώνες, ειδικές οικονομικές περιοχές...

Το Λάος, εξαιτίας της κεντρικής του θέσης, διαδραματίζει ρόλο-κλειδί στο σύστημα, καθώς από τη διάνοιξή του εξαρτάται η επιτυχία του συνολικού σχεδίου.Έτσι, ο οικονομικός διάδρομος ανατολής-δύσης (στα αγγλικά, East-West Economic Corridor, EWEC) συνδέει τη θάλασσα της Νότιας Κίνας με τον Ινδικό Ωκεανό, με άκρα το Ντα Νανγκ (Βιετνάμ) και το Μουλμέιν (Βιρμανία) που απέχουν μεταξύ τους 1.450 χλμ. Διασχίζει το νότιο μέρος του Λάος κατά μήκος 245 χιλιομέτρων, διαδρομή η οποία ήταν υπερβολικά δύσβατη μέχρι πρόσφατα - εξαιτίας των κακοτεχνιών, απαιτούνταν έως και δώδεκα ώρες ταξιδιού κατά τις χειρότερες φάσεις της περιόδου των βροχών. Χάρη στην ανακατασκευή του αυτοκινητοδρόμου 9, η Ταϊλάνδη και το Λάος βρίσκονται πλέον σε δύο ώρες απόσταση. Επιπροσθέτως, η δεύτερη Γέφυρα της Φιλίας, η οποία εγκαινιάστηκε τον Ιανουάριο του 2007, θα απεγκλωβίσει και τη Σαβανακέτ, τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας.

Προς το παρόν, μία παρακμιακή γοητεία χαρακτηρίζει τους δρόμους. Τα εναπομείναντα δείγματα της αποικιακής αρχιτεκτονικής καταρρακώνονται. Προσόψεις κτιρίων που είχαν κάποτε καεί διαβρώνονται, χρόνο με το χρόνο, από τις βροχές των μουσώνων. Το μεγάλο τροπικό χωριό μοιάζει να βρίσκεται σε λήθαργο, όπως και τα δύο μουσεία του, αυτό της Επανάστασης και εκείνο των Δεινοσαύρων. Ωστόσο, η κυβέρνηση μόλις υπέγραψε ένα σημαντικό συμβόλαιο ύψους 48 εκατ. δολαρίων με την εταιρεία Thai Air Ground Services, για την εκμετάλλευση έκτασης 270 εκταρίων πλησίον της γέφυρας. Ταυτόχρονα, αναπτύσσει την ειδική οικονομική ζώνη του Σένο, στα 10 χλμ., στη διασταύρωση της μεγάλης αρτηρίας που συνδέει τον βορρά και τον νότο, τον αυτοκινητόδρομο 3. Και να που οι υποψήφιοι επενδυτές από τη Μαλαισία, την Ιαπωνία, την Ταϊβάν, την Κορέα, τη Σιγκαπούρη και την Ινδία συνωστίζονται. [7]

Ως απόρροια, η νομοθεσία για τις ξένες επενδύσεις έγινε πιο ελαστική σε ολόκληρη την επαρχία. Έτσι, για τη διαχείριση σχεδίων με προϋπολογισμό έως 5 εκατ. δολάρια η τοπική αυτοδιοίκηση δεν χρειάζεται την έγκριση της κεντρικής εξουσίας.

Ακόμη, καταργήθηκαν οι δασμοί στις εισαγωγές, ενώ παραχωρήθηκαν ορισμένες διευκολύνσεις -για παράδειγμα, ενιαία βίζα για τους διανομείς προϊόντων στο οδικό δίκτυο μεταξύ Βιετνάμ, Λάος και Ταϊλάνδης. Παρόμοιο σενάριο εκτυλίσσεται και στα βιετναμέζικα σύνορα, σε μια νέου τύπου οικονομική ζώνη του Ντανσαβάν.

Ποιοι θα επωφεληθούν από τις παραπάνω πρωτοβουλίες ; Η πλειονότητα των φορτηγών στον αυτοκινητόδρομο 9 προέρχεται από την Ταϊλάνδη και το Βιετνάμ. Ο πληθυσμός του Λάος θα ωφεληθεί από τα προϊόντα που κατασκευάζονται στις ειδικές οικονομικές ζώνες ; Μήπως θα κριθεί προτιμότερη μία πολιτική εξαγωγών, διαμέσου της εγκάρσιας οδού, προς ξένες αγορές όπου η αγοραστική δύναμη είναι πολύ ανώτερη ;

Στα χωριά, οι μικροπωλητές ρίχνουν ζηλόφθονες ματιές στα διερχόμενα αυτοκίνητα. Όμως τα λεωφορεία των τουριστικών πρακτορείων δεν επιτρέπουν στους ταξιδιώτες να παρεκκλίνουν από τον χρυσό « κανόνα των τριών » : το πρωί στο Βιετνάμ, το απόγευμα στο Λάος, το βράδυ στην Ταϊλάνδη (και αντιστρόφως). Όσο για τις δυνατότητες καλύτερης εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων, πολλοί αναλυτές τη θεωρούν επικίνδυνη για την επαρχία ή, τουλάχιστον, για τους κατοίκους της. Αναφέρουν, ενδεικτικά, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν νοτιότερες επαρχίες, ανάμεσα στο βιετναμέζικο σύνορο και την πόλη Πακσέ. Εκεί, βιετναμέζικες εταιρείες (Geruko, Dak lak Rubber Company κ.ά.) επιδίδονται σε εκτεταμένες μονοκαλλιέργειες κόμεος (από το οποίο προέρχεται το λάτεξ, βάση του καουτσούκ), προκαλώντας περιβαλλοντικά και κοινωνικά προβλήματα. Οι αγρότες εξαναγκάζονται συχνά να παραχωρούν τα εδάφη στα οποία καλλιεργούσαν ρύζι και βασικά προϊόντα διατροφής έναντι πενιχρών αποζημιώσεων. Εξαιτίας των επικρίσεων, η Βιεντιάν περιόρισε τις άδειες εκμετάλλευσης. Όμως η τήρηση των ισορροπιών αποδεικνύεται δύσκολη, αφού οι αρχές επιθυμούν να διατηρήσουν τις προνομιακές σχέσεις με το Ανόι για πολιτικούς και εμπορικούς λόγους : το 2007, οι συναλλαγές ανάμεσα στις δύο χώρες ανήλθαν σε 307 εκατ. δολάρια (αύξηση κατά 18% συγκριτικά με το 2006). [8]

Το στοίχημα της ανάπτυξης

Το Βιετνάμ και το Λάος, δύο από τις τελευταίες μονοκομματικές (κομμουνιστικές) λαϊκές δημοκρατίες παγκοσμίως, συνεχίζουν να ασκούν έλεγχο στην απελευθέρωση των συναλλαγών. Τα δύο « αδελφικά » καθεστώτα διακηρύσσουν ότι οφείλουν να διαφυλάξουν τους πολίτες τους από τις καταστροφικές επιπτώσεις της αλόγιστης διόγκωσης της οικονομίας. Ενδεικτικό παράδειγμα είναι η πολυπληθής βιετναμέζικη μειονότητα της Σαβανακέτ -σύμφωνα με ορισμένους υπολογισμούς αποτελεί το 25% του πληθυσμού- η οποία ζει εκεί από την περίοδο της γαλλικής αποικιοκρατίας.

Παρά την πλήρη ενσωμάτωσή της, η μειονότητα διατηρεί τους δεσμούς με τη χώρα προέλευσης. Το στοίχημα του οικονομικού ανοίγματος και της ανάπτυξης είναι δυνατόν να κερδηθεί ταυτόχρονα ; Ο Σάι Φετνόνζι, επιφανής πολίτης και ομιλών τη γαλλική, το θεωρεί εφικτό : « Επιτέλους η πρόοδος γίνεται πραγματικότητα. Έζησα τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς στις αρχές της δεκαετίας του 1970, την επανάσταση, τα δύσκολα χρόνια της στέρησης. Τώρα όλα αυτά έχουν παρέλθει. Επιστρέφω από μία βουδιστική γιορτή της Ταϊλάνδης. Η πίστη είναι πολύ δυνατή εκεί κάτω, καλό είναι να πηγαίνει κανείς. Αλλά νιώθω καλύτερα εδώ, η Ταϊλάνδη δεν είναι ασφαλής ».

Σιγοτραγουδάει παλιά λαϊκά γαλλικά τραγούδια, σαν να θέλει να εκφράσει τη βαθιά ευδαιμονία που αισθάνεται για την κουλτούρα του. « Καταλαβαίνετε ; Αναπτυσσόμαστε. Η φτώχεια συρρικνώνεται. Παραμένουμε ίδιοι όμως : Λαοτιανοί, εν αρμονία. Θαυμάστε, λοιπόν, τους υπέροχους ορυζώνες ! ».

Η Σαβανακέτ, η πλουσιότερη επαρχία της χώρας, επωφελείται από τους στρατηγικούς στόχους της Ιαπωνίας. Η δεύτερη παγκόσμια δύναμη υπήρξε, στην πραγματικότητα, ο πρωτεργάτης του οικονομικού διαδρόμου που συνδέει το ανατολικό με το δυτικό τμήμα της χώρας. Στα μέσα της δεκαετίας του 1990, ήταν ο ιθύνων νους του εν λόγω σχεδίου, το οποίο ολοκλήρωσε, μέσω της ΑΤΑ, αντιμέτωπη με καθεστώτα τα οποία έβλεπαν με εχθρικό μάτι το οικονομικό της δόγμα. Επίσης, μέσω του ιαπωνικού Οργανισμού για τη Συνεργασία, χρηματοδότησε το μεγαλύτερο μέρος της ανακατασκευής του αυτοκινητόδρομου 9, καθώς και δημόσια έργα στο κεντρικό Βιετνάμ. Επιπροσθέτως, ανέλαβε το κόστος κατασκευής της δεύτερης Γέφυρας της Φιλίας (75 εκατ. δολάρια).Επιμελήθηκε, τέλος, και συνυπέγραψε τη συμφωνία της 22ας Νοεμβρίου 2001, μεταξύ της Ταϊλάνδης, του Λάος και του Βιετνάμ, για την ανάπτυξη του διαδρόμου.

Η αυτοκρατορία του Ανατέλλοντος Ηλίου -κυριότερος ξένος επενδυτής στην Επικράτεια του Μεγάλου Μεκόνγκ και σημαντικότερος χρηματοδότης του Λάος σε επίπεδο διεθνούς βοήθειας- ασκεί ισχυρότατη επιρροή. Όμως οι αναλυτές τείνουν να το ξεχνούν, θαμπωμένοι από τις εξελίξεις στον οικονομικό διάδρομο βορρά-νότου. Εκεί, ο σοβαρότερος ανταγωνιστής της Ιαπωνίας δραστηριοποιείται ολοένα και πιο δυναμικά. Μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα βορειότερα, σημαντικά δημόσια έργα βρίσκονται, πράγματι, σε πλήρη εξέλιξη. Στις βόρειες επαρχίες του Λάος, ζητούμενο είναι, καταρχήν, η υπέρβαση των φυσικών περιορισμών. Τα αφιλόξενα βουνά ανταγωνίζονται τις ζούγκλες, η ελονοσία μαίνεται εν μέσω ανύπαρκτων συνθηκών υγιεινής, απειλώντας το μωσαϊκό των γηγενών εθνοτήτων. Σε πολιτισμικό επίπεδο, ο ανιμισμός είναι πιο διαδεδομένος απ’ ό,τι ο βουδισμός θεραβάντα, ενώ η πρακτική της αποψίλωσης και καύσης των καλλιεργήσιμων εκτάσεων πριν από τη σπορά, δημιουργεί αντίθεση με τους πλημμυρισμένους ορυζώνες. Όσο για τη « σοσιαλιστική » οργάνωση που επιβλήθηκε από το καθεστώς, μετά το 1975, προσαρμόστηκε εν πολλοίς στα πρότυπα της αγροτικής κοινότητας. Όμως ο προβιβασμός του Λάος σε ακρογωνιαίο λίθο των εμπορικών συναλλαγών στην ευρύτερη περιοχή ανατρέπει τα δεδομένα.

Ο ασφαλτοστρωμένος δρόμος μήκους 225 χλμ. ανάμεσα στο Χουάι Ξέι και στο Μπότεν είναι ενδεικτικό παράδειγμα. Ο αυτοκινητόδρομος αποπερατώθηκε στις αρχές της φετινής χρονιάς αλλά δεν εμφανίζεται ακόμη στους χάρτες. Η κατασκευή του διήρκεσε τέσσερα χρόνια και κόστισε περίπου 100 εκατ. δολάρια, με κοινή χρηματοδότηση της ΑΤΑ και των κυβερνήσεων του Λάος, της Ταϊλάνδης και της Κίνας. Αναμφίβολα, υπάρχει ακόμη ο κίνδυνος να συναντήσει κανείς καθοδόν κάποιο κοπάδι βουβαλιών.

Σε κάθε περίπτωση, ο συγκεκριμένος δρόμος δύο λωρίδων -τριών στις παράκτιες περιοχές- που διασχίζει τα βουνά, δεν έχει όμοιό του στη χώρα : διαθέτει αποχετευτικά κανάλια για την περίοδο των βροχών, γέφυρες και κράσπεδο, όλα από μπετόν.

Ο άλλος εταίρος

Από την άλλη πλευρά του συνόρου, προς το Τζινχόνγκ, τα μεγάλα έργα ολοκληρώνονται, όπως ορίζουν οι συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου ανάμεσα στην Κίνα και τα δέκα μέλη της Ένωσης Κρατών της ΝΑ Ασίας (Asean). [9] Από τη μία, εκπροσωπούνται, αντίστοιχα, 1,3 δισ. άτομα και, από την άλλη, 550 εκατ. -σχεδόν το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού. Οι δεσμοί αλλά και οι αντιπαλότητες ανάμεσα στην πρώην αυτοκρατορία και την Ταϊλάνδη -οι οποίες απέχουν πλέον, πρώτη φορά στην ιστορία τους, μονάχα τρεις ώρες- εντείνονται. Έτσι, Κίνα και Ταϊλάνδη χρονοτριβούν στην κατασκευή της τρίτης λαοτιανής-ταϊλανδέζικης Γέφυρας της Φιλίας, ανάμεσα στο Τσιάνγκ Κονγκ και στο Χουάι Ξέι, η οποία ωστόσο αποτελεί προϋπόθεση για την αποπεράτωση του αυτοκινητοδρόμου Κουνμίνγκ-Σιγκαπούρης. Τα δύο μέρη έχουν ήδη καταλήξει σε συμφωνία για την αναλογία του κόστους στο καθένα, αλλά τα έργα έχουν αναβληθεί επανειλημμένα.

Παραδοσιακά, οι ταϊλανδέζικες εταιρείες, δημόσιες ή ιδιωτικές, δραστηριοποιούνται στο Λάος για να αντλήσουν τους φυσικούς πόρους που στερείται το βασίλειο (κυρίως υδροηλεκτρική ενέργεια, δυνητικά τόσο άφθονη ώστε η χώρα να μετατραπεί σε ενεργειακό « συσσωρευτή » της ΝΑ Ασίας). [10]

Αντιθέτως, οι φιλοδοξίες της Κίνας ποικίλλουν. Στο καζίνο του Μπότεν, μία μνημειώδη παραφωνία εν μέσω της ζούγκλας, καταφεύγουν τζογαδόροι από τη Λαϊκή Δημοκρατία για να χάσουν τα γιουάν τους, αφού τα τυχερά παιχνίδια απαγορεύονται στη χώρα τους. Είχαν προηγηθεί, εξάλλου, σημαντικές εκτοπίσεις πληθυσμών, με την άδεια των λαοτιανών αρχών, ούτως ώστε να παραχωρηθεί η έκταση στον επιχειρηματία Γουάνγκ Μαν Ζουάν. Ακόμη, στις παρυφές του Χρυσού Τριγώνου υπάρχουν κινεζικές φυτείες κόμεος, οι οποίες, σε ορισμένες περιπτώσεις, επιβλήθηκαν ενάντια στα συμφέροντα των αγροτών, ενώ προορίζονται να αντικαταστήσουν την καλλιέργεια παπαρούνας και την παραγωγή οπίου.

Παράλληλα, με αφετηρία το Μουάνγκ Σινγκ, τα χαρακτηριστικά μπλε κινέζικα φορτηγά μάρκας Dongfeng μεταφέρουν διαρκώς φορτία ξυλείας προς τη συνοριακή πύλη, η οποία παραμένει κλειστή για τους ξένους. Στο Λουάνγκ Νάμθα, στο Νατέι, στην Ουντομξάι και αλλού παρατηρεί κανείς πληθώρα καινούριων, απροσπέλαστων κτιρίων, με αετώματα κατάφορτα με κινεζικά ιδεογράμματα. Τέλος, οι αναφορές για τη μετανάστευση κινεζικών πληθυσμών, οι οποίες ενέχουν συχνά μια δόση υπερβολής, προκαλούν φόβο και αγανάκτηση -δεδομένου, μάλιστα, ότι η αναδιανομή των γαιών εξαιτίας των εργασιών οδοποιίας απειλεί τον βιοπορισμό των αγροτών του Λάος, οι οποίοι ανήκουν κυρίως σε μειονότητες.

Παρ’ όλα αυτά, όπως υποστηρίζει η Κινέζα Ζάο Λι, η οποία εργάζεται ως διερμηνέας σε επιχειρηματικούς κύκλους, οι Δυτικοί τείνουν να υπεραπλουστεύουν τα ήθη των συμπατριωτών της : « Επειδή ταξιδεύω πολύ, καταλαβαίνω τι εννοείτε με την έκφραση "κίτρινη απειλή". Όμως οι κινέζοι αγρότες θα εκπλήσσονταν -και θα αισθάνονταν μάλλον περήφανοι !- αν μάθαιναν τον τρόμο που εμπνέουν, παρ’ ότι συνεχώς παλεύουν για την επιβίωση. Οι αγρότες που συνάντησα στο Λάος, είναι άνθρωποι χαμηλού μορφωτικού επιπέδου, οι οποίοι αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν εξαιτίας της έλλειψης φυσικών πόρων στη γειτονική επαρχία Γιουνάν ».

Εκ των πραγμάτων, οι μισθωτοί στον αγροτικό τομέα δεν είναι -ακόμη ;- Κινέζοι. Η αναδυόμενη λαοτιανή μικροαστική τάξη απασχολεί είτε ντόπιους είτε Βιετναμέζους που εγκαταλείπουν τη χώρα τους εξαιτίας του υπερπληθυσμού. Όσο για τους κινέζους μετανάστες, δημιουργούν επιχειρήσεις, εστιατόρια και μικρομάγαζα, όπου η λαοτιανή γλώσσα συχνά είναι ακατάληπτη.

Οι επαρχίες του Μποκέο και του Λουάνγκ Νάμθα, απ’ όπου περνάει ο διάδρομος βορρά-νότου, αντιμετωπίζουν πρωτοφανή περιβαλλοντικά προβλήματα. Παρατηρώντας κανείς τον φυσικό τους πλούτο, αυθόρμητα ανησυχεί για τις πιθανές καταστροφικές συνέπειες του ανεξέλεγκτου εκσυγχρονισμού, τις οποίες οι Δυτικοί γνωρίζουν από πρώτο χέρι.

Το διακύβευμα υπερβαίνει το πλαίσιο των οικονομικών διαδρόμων, αφού το άνοιγμα στις ξένες επενδύσεις, κατεξοχήν πολιτικό, θα μεταβάλει τη φυσιογνωμία της χώρας όσο καλά κι αν προγραμματιστεί. Έτσι, σύμφωνα με φήμες που κυκλοφορούσαν την περασμένη άνοιξη, πενήντα χιλιάδες Κινέζοι θα έρχονταν να εγκατασταθούν στη Βιεντιάν...

Αντί να ανακυκλώνει τις φήμες ως είθισται, όμως, ο τύπος αναγκάζεται να τις διαψεύδει ώστε να εκτονωθεί η αναδυόμενη πολεμική εναντίον του αχαλίνωτου εποικισμού. Τέτοιου είδους παραδρομές είναι ενδεικτικές των ανατροπών που βρίσκονται εν εξελίξει. Ορισμένοι θεωρούν την αυξανόμενη κινεζική εμπλοκή ενδεικτική της ανατροπής των πολιτικών ισορροπιών μεταξύ της Βιεντιάν, του Ανόι και του Πεκίνου.

Άλλοι, αντίθετα, επισημαίνουν ότι οι επενδύσεις των γειτονικών χωρών θα αποβούν πιο επικερδείς για το Λάος συγκριτικά με τη διεθνή βοήθεια η οποία προοδευτικά συρρικνώνεται. Όλοι, πάντως, θέτουν το ερώτημα της μελλοντικής ταυτότητας του Λάος.

« Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία »

Notes

[1] Μαζί με το μικροσκοπικό νησί των Μαλδίβων.

[2] Βλ. « Target », τ. 1, Βιεντιάν, Αύγουστος 2007, σ. 36-45.

[3] Στην Ταϊλάνδη, όπου η πολιτική κατάσταση παραμένει ασταθής, οι εκλογές της 23ης Δεκεμβρίου 2007 ανέδειξαν εκ νέου στην εξουσία τους υπέρμαχους του πρώην πρωθυπουργού Τακσίν Σιναουάτρα. Αντιμετωπίζοντας κατηγορίες για διαφθορά, ο τελευταίος εκδιώχθηκε με πραξικόπημα τον Σεπτέμβριο του 2006.

[4] Βλ. Bounthavy Sisouphanthong & Christian Taillard, « Atlas de la République démocratique populaire lao », CNRS-Libergéo-La Documentation française, Παρίσι 2000.

[5] Για τις εν λόγω αναλύσεις βλ. « Le maillage des corridors de la Region dy Grand Mekong, nouvel enjeu pour les puissances péninsulaires et régionales », στήλη « Nouvelles dynamiques sino-japonaises en Asie orientale », Maison franco-japonaise και πανεπιστήμιο Waseda (Τόκιο), 27-29 Ιουνίου 2007, υπό δημοσίευση σε δύο εκδόσεις του Ινστιτούτου Ερευνας της Σύγχρονης ΝΑ Ασίας (Irasec), Μπανκόκ.

[6] Η GMS περιλαμβάνει τις παρόχθιες χώρες του Μεκόνγκ : τη Βιρμανία, την Καμπότζη, το Λάος, την Ταϊλάνδη, το Βιετνάμ, καθώς και τις κινεζικές επαρχίες Γιουνάν και, από το 2005, Γκουανξί.

[7] Βλ. το οικονομικό αφιέρωμα του « Savannakhet Magazine », τ. 1, Σαβανακέτ, Οκτώβριος 2007.

[8] Πρακτορείο ειδήσεων Νέα Κίνα, Πεκίνο, 10 Ιανουαρίου 2008.

[9] Η Asean περιλαμβάνει τη Βιρμανία, το Μπρουνέι, την Καμπότζη, την Ινδονησία, το Λάος, τη Μαλαισία, τις Φιλιππίνες, τη Σιγκαπούρη, την Ταϊλάνδη και το Βιετνάμ.

[10] Βλ. « L’or bleu du Laos : bilan et perspectives des projets hydroélectriques », στο France du Laos », τ. 7, Βιεντιάν, Ιανουάριος-Φεβρουάριος 2008.


Suivre la vie du site RSS 2.0 | Plan du site | Espace privé | SPIP | squelette