monde-diplomatique.gr

Accueil du site > Le diplo en grec > 2007 > 04. Απρίλιος 2007 > Χίλιες και μία κομπίνες στη Βαγδάτη

Απάτες και μαύρες τρύπες στην ανοικοδόμηση του Ιράκ

Χίλιες και μία κομπίνες στη Βαγδάτη

dimanche 29 avril 2007, par Joy Gordon

Τέσσερα χρόνια μετά, η αποτυχία του αμερικανικού πολέμου στο Ιράκ είναι ολοφάνερη σε πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο, εξίσου, όμως, και στον τομέα της ανοικοδόμησης. Δεκάδες εκατομμύρια δολάρια επενδύσεων διασπαθίστηκαν, έγιναν λεία για εταιρείες όπως η Χάλιμπερτον, η οποία μόλις ανακοίνωσε τη μεταφορά της έδρας της από το Χιούστον στο Ντουμπάι.Οι Δημοκρατικοί, που διαθέτουν την πλειοψηφία στο Κογκρέσο, πρότειναν νομοθετικά μέτρα για τον καλύτερο έλεγχο των πόρων αυτών, μέτρα στα οποία αντιτίθεται η κυβέρνηση Μπους.

« Πέρσι, η Φαλούτζα έμοιαζε με κατεδαφισμένη περιοχή. Σήμερα, βλέπω βελτίωση παντού. Η ζωή εδώ είναι πολύ ωραία ». « Είναι μια μεγάλη μέρα για το χωριό μου, οι συμμαχικές δυνάμεις κάνουν σπουδαία πράγματα εδώ ». Διακηρύσσοντας « είμαστε εδώ για να βοηθήσουμε τον λαό του Ιράκ », τα βίντεο στο Ίντερνετ, από όπου έχουν αντληθεί οι δηλώσεις αυτές, δείχνουν στρατιώτες που προσφέρουν μια γεννήτρια σε κάποιο κέντρο υγείας ή ετοιμάζονται να μοιράσουν παπούτσια στους μικρούς Ιρακινούς.

Η υπηρεσία Usaid εκδίδει κάθε εβδομάδα το φυλλάδιο « Iraq Reconstruction Weekly Update » (Εβδομαδιαία Ενημέρωση για την Ανοικοδόμηση του Ιράκ), που θεωρεί την ανοικοδόμηση του Ιράκ μια συνεχή υλοποίηση μεγαλεπήβολων προγραμμάτων, πραγματικών θαυμάτων που βελτιώνουν τη ζωή των πολιτών, οι οποίοι υποτίθεται ότι έχουν κυριευθεί από θαυμασμό και ευγνωμοσύνη. Το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας και οι διάφορες οργανώσεις που συνδέονται με αυτό δημοσιεύουν διθυραμβικές εκθέσεις για τα τεράστια βήματα προόδου που έχουν γίνει. Πρόσφατη ανακοίνωση καυχιέται για τα 10,5 δισ. δολάρια που έχουν δαπανηθεί σε περίπου τρεισήμισι χιλιάδες προγράμματα, τα οποία υποτίθεται ότι, σχεδόν στο σύνολό τους, έχουν ξεκινήσει να υλοποιούνται και, μάλιστα, έχουν ολοκληρωθεί σε ποσοστό 80%. [1]

Πολλές ανεξάρτητες εκθέσεις σκιαγραφούν μια τελείως διαφορετική πραγματικότητα, υπογραμμίζοντας ότι τα επίσημα στοιχεία είναι συχνά υπερβολικά ή και ψευδή. Για παράδειγμα, το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι εξήντα τέσσερα προγράμματα μεταφοράς νερού και κατασκευής αγωγών είχαν ολοκληρωθεί και ότι άλλα εκατόν ογδόντα πέντε βρίσκονταν σε εξέλιξη, αλλά το Government Accountability Office (GAO) -όργανο του Κογκρέσου που επιβλέπει τα κυβερνητικά προγράμματα- δήλωσε ότι τα στοιχεία αυτά ήταν σε μεγάλο βαθμό υπερτιμημένα. Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών δεν ήταν σε θέση να παρουσιάσει στα μέλη του οργάνου κατάλογο με ολοκληρωμένα έργα, με αποτέλεσμα ο αριθμός τους να είναι αδύνατον να υπολογιστεί. [2] Σε πολλές περιπτώσεις, οι αμερικανικές οργανώσεις ανοικοδόμησης έγιναν στόχος επικρίσεων για την πλήρη ανικανότητά τους στη διαχείριση των προγραμμάτων.

Η ώρα των εργολάβων

Η ανέγερση εκατόν πενήντα κέντρων υγείας αποτέλεσε σκέτη καταστροφή. Μετά από δύο χρόνια και τη διάθεση 186 εκατομμυρίων δολαρίων, μόνο έξι είχαν ολοκληρωθεί -και η αμερικανική οργάνωση που ήταν υπεύθυνη για το πρόγραμμα περιόρισε την υποχρέωση του επιχειρηματία στην ανέγερση... είκοσι κέντρων. [3] Ο ιατρικός εξοπλισμός που παραδόθηκε ούτε εξετάστηκε ούτε καν καταγράφηκε. Όταν οι ειδικοί πραγματογνώμονες έλεγξαν τα εμπορεύματα, διαπίστωσαν ότι σχεδόν τα μισά είχαν καταστραφεί ή παρουσίαζαν προβλήματα. Και ο εξοπλισμός παρέμενε σε μια αποθήκη, χωρίς οι ιρακινές ή αμερικανικές οργανώσεις να έχουν βρει τον τρόπο να φθάσει στους χρήστες του. [4] Όσο για την ανέγερση ενός ινστιτούτου κατάρτισης αστυνομικών στη Βαγδάτη, έργο ύψους 72 εκατ. δολαρίων, απέτυχε σε τέτοιο βαθμό που οι πραγματογνώμονες συμπέραναν : « Το κυβερνητικό πρόγραμμα που είναι αρμόδιο να εγγυηθεί την ποιότητα των εργασιών στάθηκε εντελώς ανίκανο να ελέγξει την εκτέλεση της σύμβασης από την πλευρά του επιχειρηματία ». [5]

Η αποτυχία της ανοικοδόμησης αποτελεί μία από τις υποτιμημένες αιτίες του αμερικανικού φιάσκου στο Ιράκ. Όταν οι ΗΠΑ ανέτρεψαν το καθεστώς του Σαντάμ Χουσέιν, την άνοιξη του 2003, πολλοί Ιρακινοί ένιωσαν ευγνωμοσύνη και αισιοδοξία, ελπίζοντας, βέβαια, ότι η κατοχή θα ήταν μικρής διάρκειας και ότι η Ουάσιγκτον θα τους επέτρεπε σύντομα να διαχειριστούν τις υποθέσεις τους. Επιβεβαιώθηκαν, όμως, τα χειρότερα σενάρια : η κατοχή παρατάθηκε και η ανοικοδόμηση της χώρας απέτυχε. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 2003, μόλις άρχισαν οι μεγάλοι καύσωνες, οι αρχές κατοχής ανέθεσαν πλουσιοπάροχες συμβάσεις σε αμερικανικές εταιρείες, χωρίς, όμως, κανένα αποτέλεσμα στην πράξη : η έλλειψη ηλεκτροδότησης συνεχίστηκε, τόσο για τους απλούς πολίτες όσο και για τα εργοστάσια καθαρισμού των υδάτων ή για τα ψυγεία όπου ήταν αποθηκευμένα απαραίτητα φάρμακα. Η κατάσταση γρήγορα επιδεινώθηκε. Ελλείψει επαρκούς καθαρισμού του νερού, οι επιδημίες δυσεντερίας και άλλες ασθένειες εξαπλώθηκαν.

Η απογοήτευση ήταν ακόμη μεγαλύτερη, καθώς οι Ιρακινοί πίστευαν στην παντοδυναμία των ΗΠΑ. Μπορούσαν, επίσης, να συγκρίνουν τις προσπάθειες των Αμερικανών με τις αντίστοιχες προσπάθειες του καθεστώτος Χουσέιν μετά τους μαζικούς βομβαρδισμούς του πολέμου του Κόλπου, το 1991, που κατέστρεψαν όλες τις υποδομές της χώρας -γέφυρες, δρόμους, μονάδες παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος, τηλεπικοινωνίες, εργοστάσια, διυλιστήρια. Επιδιορθώνοντας όπως όπως ημικατεστραμμένες εγκαταστάσεις, παροπλίζοντας ορισμένα εργοστάσια για να λειτουργήσουν κάποια άλλα, η ηλεκτροδότηση αποκαταστάθηκε μέσα σε μερικές μόλις εβδομάδες. Όλοι οι μηχανικοί της χώρας, ακόμη και οι πυρηνικοί φυσικοί, εστάλησαν να κατασκευάσουν νέες γέφυρες. [6]

Μέσα σε τρεις μήνες, το τηλεφωνικό δίκτυο αποκαταστάθηκε. Έτσι, τον Αύγουστο του 2003, όταν σημειώθηκε το μπλακ άουτ στη Νέα Υόρκη, στη Βαγδάτη κυκλοφορούσε το σχετικό ανέκδοτο : « Ας ελπίσουμε ότι δεν θα περιμένουν τους Αμερικανούς για να φτιάξουν τη βλάβη ».

Οι αξιωματούχοι των ΗΠΑ συνήθιζαν να χαρακτηρίζουν την κυβέρνηση του Σαντάμ Χουσέιν « κλεπτοκρατικό καθεστώς ». Ο επιθετικός προσδιορισμός ταιριάζει εξίσου και στην ανοικοδόμηση, που γίνεται με τις ευλογίες τους. Οι πρώτες προσπάθειες έγιναν μέσω του Ταμείου για την Ανάπτυξη του Ιράκ (Development Fund for Iraq), το οποίο χρηματοδοτήθηκε από τις εξαγωγές πετρελαίου και το υπόλοιπο του προγράμματος « Πετρέλαιο έναντι τροφίμων ». [7]

Το μεγάλο φαγοπότι

Στην αρχή, το ταμείο ελεγχόταν από τις κατοχικές αρχές, οι οποίες χρησιμοποίησαν τα ιρακινά χρήματα για χρυσοφόρους συμβάσεις με αμερικανούς επιχειρηματίες (και με ορισμένες εταιρείες των συμμαχικών χωρών) : κατά των 14 μηνών της επίσημης κατοχής, πριν από τη μεταβίβαση της εξουσίας σε ιρακινή κυβέρνηση, αντλήθηκαν από το ταμείο 21 δισ. δολάρια, από τα οποία δαπανήθηκαν τα 18.

Η κακοδιαχείριση των χρημάτων αυτών είναι παροιμιώδης. Στις 29 Ιουνίου 2004, η Ουάσιγκτον επανέφερε στην προσωρινή κυβέρνηση τον έλεγχο του Ταμείου Ανάπτυξης. Κατά τις δεκαπέντε ημέρες που προηγήθηκαν της μεταβίβασης, οι Αμερικανοί μετέφεραν στο Ιράκ πέντε δισ. δολάρια σε μικρά χαρτονομίσματα, δεμένα με πλαστική ταινία, και τα μοίρασαν σαν καραμέλες. Υπάρχουν φωτογραφίες επιχειρηματιών που φτάνουν κρατώντας τσάντες. Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι δεν μπήκαν καν στον κόπο να μετρήσουν τα χρήματα πριν τα μοιράσουν.

Μια μεταβίβαση ύψους 1,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων πραγματοποιήθηκε χωρίς την παραμικρή εξήγηση και χωρίς άλλο ίχνος παρά μόνο τη λακωνική αναφορά « μεταβίβαση πόρων ». Το μεγαλύτερο ποσό που καταβλήθηκε με την ίδια απουσία αιτιολογίας ; Τα 8,8 δισ. δολάρια που χορήγησε η Προσωρινή Συμμαχική Αρχή (Coalition Provisional Authority, CPA) σε διάφορα ιρακινά υπουργεία. Οι λογαριασμοί του Ταμείου Ανάπτυξης ελέγχθηκαν πρώτα από την εταιρεία ορκωτών λογιστών Klynveld, Peat, Marwick and Goerdeler (KPMG) και, στη συνέχεια, από την εταιρεία Ernst & Young, κατόπιν παραγγελίας της Διεθνούς Συμβουλευτικής και Ελεγκτικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών (International Advisory Monitoring Board, ΙΑΜΒ).

Έκθεση της επιτροπής, που δόθηκε στη δημοσιότητα τον Δεκέμβριο του 2004, κάνει λόγο για « εκατοντάδες παρατυπίες » στις διαδικασίες ανάθεσης έργων που ακολουθούσε η συμμαχική αρχή, κυρίως όσον αφορά ελλιπή στοιχεία και πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν χωρίς να έχει ελεγχθεί η εκτέλεση των συμβάσεων. Ο λογιστικός έλεγχος για το πρώτο εξάμηνο του 2004, τον οποίο πραγματοποίησε η KPMG, εντόπισε τριάντα επτά συμβάσεις, ύψους 185 εκατομμυρίων δολαρίων, των οποίων οι φάκελοι ήταν άφαντοι. Σε εκατόν έντεκα περιπτώσεις, δεν υπήρχε κανένα έγγραφο που να περιγράφει τις παρεχόμενες υπηρεσίες σύμφωνα με τους όρους της σύμβασης. [8]

Σε άλλο έλεγχο που διενήργησε επίσημη αμερικανική υπηρεσία διαπιστώθηκε ότι η εταιρεία Kellogg, Brown & Root (KBR), μία από τις θυγατρικές της εταιρείας Χάλιμπερτον, είχε προβεί σε « σοβαρές και συστηματικές » παραβιάσεις της ομοσπονδιακής αμερικανικής νομοθεσίας που διέπει τη σύναψη συμβάσεων, παρουσιάζοντας ψευδή στοιχεία σχετικά με το κόστος εκτέλεσης των έργων. [9] Παρά τις επικρίσεις, όμως, οι συμβάσεις με την εταιρεία αυτή συνέχισαν να επεκτείνονται.

« Οχι άλλα έργα »

Όσο ολοκληρώνονται τα προγράμματα ανοικοδόμησης τόσο ένα νέο κύμα αποκαλύψεων καταδεικνύει την τρομακτική ανικανότητα και αδιαφορία. Κάτι τέτοιο συνέβη και στην περίπτωση της σύμβασης που συνήψαν οι Ηνωμένες Πολιτείες για την ανακαίνιση του νοσοκομείου Αλ Χιλά (στο νότιο τμήμα της Βαγδάτης). Η συγκεκριμένη σύμβαση προέβλεπε, μεταξύ άλλων, την εγκατάσταση τεσσάρων νέων ανελκυστήρων. Ο αμερικανός αξιωματούχος που ήταν υπεύθυνος για το πρόγραμμα υπέγραψε το πιστοποιητικό λήξεως των εργασιών, επιτρέποντας την άμεση καταβολή του συνόλου της αμοιβής του κατασκευαστή, ενώ οι εργασίες δεν είχαν ακόμη ολοκληρωθεί. Τρεις μήνες αργότερα, ένας από τους τρεις « καινούριους » ανελκυστήρες έπεσε, προκαλώντας τον θάνατο τριών ατόμων : ο κατασκευαστής δεν είχε εγκαταστήσει καινούριους ανελκυστήρες, αλλά περιορίστηκε στη συντήρηση των παλαιών -συντήρηση που αποδείχθηκε εμφανώς πρόχειρη. [10]

Άλλο παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση ενός εργολάβου που ανέλαβε την κατασκευή εργοστασίου παραγωγής νερού στο Αλ Σουμελάτ, ο οποίος έκανε τόσο κακή δουλειά ώστε η επιχείρηση δεν μπορούσε να παραγάγει καθόλου πόσιμο νερό : οι σωληνώσεις ήταν χωρισμένες σε τρία τμήματα που δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν, αφού κανένα δεν συνδεόταν με τον κεντρικό αγωγό. [11] Καταγράφηκαν δεκάδες περιπτώσεις κακοτεχνιών, εμπορεύματα που δεν παραδόθηκαν ποτέ, εξοπλισμός που δεν λειτουργούσε. Οι αμερικανικοί οργανισμοί επεδίωξαν να δικαιολογήσουν τον αργό ρυθμό της ανοικοδόμησης, αποδίδοντάς τον στη μέτρια κατάσταση που επικρατούσε στο Ιράκ την εποχή της « απελευθέρωσης », το 2003 :

« Τα αμερικανικά προγράμματα βοήθησαν το Ιράκ να σταθεροποιήσει την πετρελαϊκή παραγωγή του και να καλύψει το χαμένο έδαφος δεκαετιών αδιαφορίας του παλαιού καθεστώτος ». [12] « Πριν από τον Απρίλιο του 2003, αρκετά εργοστάσια παραγωγής ύδατος είτε βρίσκονταν τελείως εκτός λειτουργίας είτε παρουσίαζαν σοβαρά προβλήματα, ενώ τα εργοστάσια καθαρισμού των χρησιμοποιημένων υδάτων υπολειτουργούσαν ή δεν λειτουργούσαν καθόλου ». [13] « Το σύστημα υγείας του Ιράκ δεν είχε επαρκή και συστηματική χρηματοδότηση και διοίκηση τουλάχιστον τις τελευταίες δύο δεκαετίες πριν από την απελευθέρωση ». [14]

Η εκδίκηση του Σαντάμ

Στην πραγματικότητα, το Ιράκ βρισκόταν σε άσχημη κατάσταση, λιγότερο εξαιτίας των παραλείψεων του καθεστώτος και περισσότερο εξαιτίας των βομβαρδισμών των ΗΠΑ και των συμμάχων τους, που, στον πόλεμο του 1991, είχαν καταστρέψει όλες τις υποδομές. Στη συνέχεια, δεκατρία χρόνια, η Ουάσιγκτον έκανε συστηματική χρήση του βέτο της στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, εμποδίζοντας το Ιράκ να εισαγάγει τον απαραίτητο εξοπλισμό για την ανόρθωση της βιομηχανίας, της γεωργίας, του τομέα παραγωγής ενέργειας και, γενικά, όλα τα αγαθά που απαιτεί η λειτουργία μιας βιομηχανικής κοινωνίας.

Η λογική που υποκρυπτόταν πίσω από αυτές τις βάναυσες κυρώσεις ήταν η απονομιμοποίηση του Σαντάμ Χουσέιν στα μάτια της ιρακινής κοινής γνώμης : οι στερήσεις υποτίθεται ότι θα προκαλούσαν τέτοια απόγνωση, ώστε ο λαός θα ξεσηκωνόταν και θα ανέτρεπε το καθεστώς. Ενώ τίποτε τέτοιο δεν συνέβη επί Σαντάμ Χουσέιν, ακριβώς αυτό συμβαίνει με την αμερικανική κατοχή... Η αξιοθρήνητη ανικανότητα των ΗΠΑ να εξασφαλίσουν υδροδότηση και ηλεκτροδότηση και να θέσουν την οικονομία σε τροχιά ανάκαμψης, η αδίστακτη λεηλασία της χώρας και τα αστρονομικά ποσά που καταβάλλονται σε αμερικανικές εταιρείες για μια πρόχειρη ανοικοδόμηση έχουν τροφοδοτήσει μια εξέγερση που απαιτεί την αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων.

« Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία »

Notes

[1] « Iraq Reconstruction Report », Ουάσιγκτον, 6 Φεβρουαρίου 2007.

[2] « GAO Report », έκθεση 05-876, Ουάσιγκτον, Ιούλιος 2005.

[3] Κατάθεση του Stuart W. Bowen Jr, επικεφαλής ειδικού επιθεωρητή για την ανοικοδόμηση του Ιράκ, 28 Σεπτεμβρίου 2006.

[4] Επικεφαλής ειδικός επιθεωρητής για την Ανοικοδόμηση του Ιράκ (Special Inspector General for Iraq Reconstruction-SIGIR), « Review of the medical equipment purchased for the primary healthcare centers associated with Parsons Global Services », έκθεση 06-025, 28 Ιουλίου 2006, Άρλινγκτον (Βιρτζίνια).

[5] Κατάθεση του Stuart W. Bowen Jr, 18 Ιανουαρίου 2007.

[6] Eric Rouleau, « Le peuple irakien première victime de l’ordre américain », « Le Monde diplomatique », Νοέμβριος 1994.

[7] Το πρόγραμμα « Πετρέλαιο έναντι τροφίμων », που εγκρίθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη το 1995, με την απόφαση 986 του Συμβουλίου Ασφαλείας, και έγινε αποδεκτό από το Ιράκ το 1996, προέβλεπε ότι η Βαγδάτη μπορούσε να εξάγει πετρέλαιο αξίας 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων το εξάμηνο -ποσό που αυξήθηκε στα 5,2 δισεκατομμύρια δολάρια το 1998. Τα χρήματα αυτά, που κατετίθεντο σε ειδικό λογαριασμό, χρησιμοποιούνταν κατά 53% για την αγορά τροφίμων και φαρμάκων, ενώ το υπόλοιπο διοχετευόταν για την αποζημίωση των θυμάτων του πολέμου του 1991 και για τη χρηματοδότηση της διαχείρισης του εμπάργκο.

[8] KPMG, « Development Fund for Iraq : Report of factual findings in connection with disbursement for the period 1 January 2004 through 28 June 2004 », Μπαχρέιν, Σεπτέμβριος 2004.

[9] Βουλευτής Henry Α. Waxman, « New information about Halliburton contracts », έκθεση προς τους Δημοκρατικούς βουλευτές που συμμετέχουν στην επιτροπή House Government Reform Committee, 10 Μαρτίου 2004, Ουάσιγκτον.

[10] SIGIR, έκθεση 05-023, « Management of RRRP contracts in South Central Iraq », Ιανουάριος 2006.

[11] SIGIR, έκθεση προς το αμερικανικό Κογκρέσο, Ιούλιος 2005.

[12] Τριμηνιαία ενημέρωση της έκθεσης 2207 προς το Κογκρέσο, Οκτώβριος 2006, σελ. 12.

[13] Οπ. προηγ., σελ. 13.

[14] Οπ. προηγ., σελ. 15.


Suivre la vie du site RSS 2.0 | Plan du site | Espace privé | SPIP | squelette