monde-diplomatique.gr

Accueil du site > Le diplo en grec > 2006 > 10. Οκτώβριος > Ευρωπαϊκό « πάσο » στις πτήσεις της CIA

Hξεραν, βοήθησαν, απέκρυψαν

Ευρωπαϊκό « πάσο » στις πτήσεις της CIA

mardi 10 octobre 2006, par Giuletto Chiesa

Το γεγονός ότι η CIA, με τη συνενοχή ορισμένων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, απήγαγε πρόσωπα ύποπτα για τρομοκρατική δράση για να τα κρατάει φυλακισμένα χωρίς δίκη, και μάλιστα να τα υποβάλλει σε βασανιστήρια, προκαλεί όλο και μεγαλύτερη αναταραχή. [1] Στην Ιταλία, δύο δικαστές ανέκριναν τον επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών, ο οποίος φέρεται αναμεμειγμένος στην απαγωγή ενός αιγύπτιου ιμάμη στο Μιλάνο. Η Πολωνία και η Ρουμανία, μάλιστα, φιλοξένησαν στο έδαφός τους κρατούμενους οι οποίοι είχαν απαχθεί με τέτοιον τρόπο.

Πριν από τρία χρόνια, ο νεοσυντηρητικός αμερικανός πολιτειολόγος Ρόμπερτ Κάγκαν παρουσίασε στα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης τη θέση του για « τα δύο πρόσωπα της Δύσης » [2] : την « ισχυρή » Αμερική και την « αδύναμη » Ευρώπη. Χωρίς να λάβει υπόψη τους φίλους του στη Γηραιά Ήπειρο, ο Κάγκαν απεφάνθη, με το απότομο ύφος που είναι προσφιλές στον Λευκό Οίκο, ότι οι Ευρωπαίοι βρίσκονται πλέον « έξω από την ιστορία », καθώς παραμένουν υπερβολικά προσκολλημένοι στις ξεπερασμένες « ανεκτικές » αξίες του κράτους δικαίου.

Η 11η Σεπτεμβρίου 2001, ημέρα των επιθέσεων στη Νέα Υόρκη και την Ουάσιγκτον, σηματοδοτεί την έναρξη της « αυτοκρατορικής επανάστασης ». Ως μέλος της ειδικής επιτροπής έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την « ενδεχόμενη χρησιμοποίηση από τη CIA ευρωπαϊκών χωρών για την παράνομη μεταφορά και κράτηση υπόπτων » [3] ακούω να επαναλαμβάνεται, σε κάθε συζήτηση, ότι η 11η Σεπτεμβρίου επιβάλλει κάποιες « απαραίτητες αλλαγές » στους διεθνείς κανόνες του παιχνιδιού.

Με δύο λόγια, όπως το περιγράφει ο αμερικανός υφυπουργός Ευρωπαϊκών και Ευρασιατικών Υποθέσεων Νταν Φριντ, [4] οι Ηνωμένες Πολιτείες « αντιμετωπίζουν μια νέα απειλή » και πρέπει όλοι να αντιληφθούν ότι « το ισχύον νομικό σύστημα δεν είναι συμβατό με τις νέες απαιτήσεις του πολέμου αυτού ».

Η σχετική επιχειρηματολογία, σε υψηλότερους ή χαμηλότερους τόνους, χρησιμοποιήθηκε και ενώπιον των ευρωβουλευτών από τον Ρίτσαρντ Ντέρμπιν, δημοκρατικό γερουσιαστή του Ιλινόις, τον Αρλεν Σπέκτερ, ρεπουμπλικάνο γερουσιαστή της Πενσυλβανίας, καθώς και από τον γερουσιαστή των Δημοκρατικών στη Φλόριντα, Ρόμπερτ Ουέξλερ. Στην Ευρώπη, επικρατεί η άποψη ότι τα βασανιστήρια είναι παράνομα, αδικαιολόγητα, και, μάλιστα, ακόμη και ανώφελα για να στοιχειοθετηθεί η ενοχή ενός κατηγορούμενου. Αντίθετα, στην Αμερική, ο δημόσιος διάλογος για το θέμα αυτό, ακόμη και στα πιο έγκυρα μέσα ενημέρωσης, έχει εκτροχιαστεί.

Έγκυροι σχολιαστές δεν έχουν διστάσει να καθιερώσουν, συχνά σχοινοτενείς, διακρίσεις μεταξύ του « βασανισμού γενικά », των « βαθμών βασανισμού » και του « βασανισμού σε ορισμένες περιπτώσεις ». Στελέχη της αμερικανικής κυβέρνησης (μεταξύ των οποίων ο αντιπρόεδρος Ντικ Τσένι και ο υπουργός Αμυνας, Ντόναλντ Ράμσφελντ), καθώς και αξιωματούχοι όλων των βαθμίδων θεωρούν « απαράδεκτη » την επίκληση των ανθρώπινων δικαιωμάτων όταν πρόκειται για υπόπτους υποθέσεων τρομοκρατίας.

Νομικές πατέντες

Συντηρητικοί δικαστές -μεταξύ των οποίων και ο σημερινός υπουργός Δικαιοσύνης, Αλμπέρτο Γκονσάλες- επινόησαν νέες νομικές κατηγορίες -όπως την κατηγορία των « μαχητών του εχθρού »- με σκοπό να μην έχουν εφαρμογή για τους υπόπτους τρομοκρατίας τα δικαιώματα που εγγυώνται οι διεθνείς συνθήκες. Απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, ωστόσο, στις 7 Ιουλίου 2006 ορίζει ότι το άρθρο 3 των Συνθηκών της Γενεύης έχει εφαρμογή στη διένεξη με την Αλ Κάιντα. Το Πεντάγωνο συμμορφώθηκε.

Ο Ουέξλερ απέρριψε μετά βδελυγμίας την παρατήρηση ότι οι « extraordinary renditions » (« έκτακτες συλλήψεις »), δηλαδή η παράνομη απαγωγή από μυστικούς πράκτορες, υπόπτων οπουδήποτε στον κόσμο, χωρίς ένταλμα σύλληψης, και η μεταφορά τους σε μυστικές φυλακές όπου μπορεί να υποβάλλονται και σε βασανιστήρια, θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν κρατική τρομοκρατία. « Ακόμη κι αν κάνουμε κάποιες παρανομίες ή ακόμη κι αν κάνουμε κακό -και γνωρίζω ότι, ορισμένες φορές, έχουν συμβεί φρικτά πράγματα-, κανείς δεν μπορεί να μας κατατάξει στην ίδια κατηγορία με τους τρομοκράτες », δήλωσε.

Με λίγα λόγια, το Αμπου Γκράιμπ, τα βασανιστήρια, το Γκουαντάναμο, οι « έκτακτες » συλλήψεις και οι παραβιάσεις των ανθρώπινων δικαιωμάτων στο Ιράκ ή στο Αφγανιστάν δεν αποτελούν παρά « απλές υπερβάσεις », δευτερεύουσες « παράπλευρες απώλειες », οι οποίες δεν πρέπει να τιμωρούνται, από τη στιγμή που κάθε κράτος που παίρνει μέρος στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας έχει το δικαίωμα να αυτοεξαιρείται από την εφαρμογή των νομικών κανόνων που ίσχυαν πριν από την 11η Σεπτεμβρίου.

Ήδη έχουμε προχωρήσει ακόμα περισσότερο από την επιχειρηματολογία με την οποία η Ουάσιγκτον εξαιρεί τις Ηνωμένες Πολιτείες από τη δικαιοδοσία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. [5]

Από τις 13 Νοεμβρίου 2001, με διάταγμα του προέδρου Μπους συστήνονται τα έκτακτα στρατοδικεία [6], τα οποία, σύμφωνα με τον νομικό Αντόνιο Κασέζε, « γύρισαν την αμερικανική κοινωνία πενήντα χρόνια πίσω ». [7] « Παίρνοντας κακές συμβουλές από έναν πανικόβλητο υπουργό Δικαιοσύνης, ο πρόεδρος περιβλήθηκε με δικτατορικές εξουσίες » [8] επεσήμανε ο Ουίλιαμ Σαφάιρ, ένας από τους πιο συντηρητικούς αμερικανούς αρθρογράφους.

Θανατική ποινή

Με βάση πληροφορίες που διαθέτει ο πρόεδρος, έκτακτα στρατοδικεία μπορούν να κρίνουν ξένους πολίτες που είναι ύποπτοι ότι πραγματοποίησαν ή συμμετείχαν σε επιθέσεις εναντίον των ΗΠΑ ή σε ενέργειες που έπληξαν σοβαρά τα πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα της χώρας. Δεν είναι απαραίτητο οι κατηγορίες αυτές να στοιχειοθετούνται, ούτε καν να απαγγελθούν κατηγορίες ή να ενημερωθεί σχετικά ο κατηγορούμενος.

Η παρουσία δικηγόρου δεν είναι υποχρεωτική, το habeas corpus [9] αναστέλλεται, οι δίκες μπορούν να είναι μυστικές. Οι αποδείξεις και οι ομολογίες που έχουν αποσπαστεί με βασανιστήρια και οι οποίες δεν γίνονται δεκτές στις κανονικές δίκες, στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν. Η καταδίκη σε θάνατο μπορεί να αποφασιστεί με πλειοψηφία δύο τρίτων (δύο στους τρεις στρατοδίκες) και όχι με ομοφωνία, όπως συμβαίνει στα κανονικά δικαστήρια. Οι δικαστές δεν έχουν υποχρέωση να αποδείξουν ότι είναι « βαθιά πεπεισμένοι » για την ενοχή του κατηγορούμενου, ο οποίος δεν έχει δικαίωμα να εφεσιβάλει την ετυμηγορία τους.

Μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, στις 29 του περασμένου Ιουνίου, με την οποία κηρύσσονται παράνομα τα δικαστήρια που επρόκειτο να δικάσουν τους κρατούμενους του Γκουαντάναμο, η αμερικανική κυβέρνηση αναζητεί έδαφος συμφωνίας με το Κογκρέσο, για να κατοχυρωθεί το πλαίσιο λειτουργίας των δικαστηρίων αυτών.

Η ύπαρξη μυστικών φυλακών έξω από το έδαφος της Ευρώπης (Αφγανιστάν, Συρία, Μαρόκο, Αίγυπτος κ.λπ.) είναι γνωστή, όπως και η ύπαρξη άλλων, ακόμη άγνωστων, τόπων κράτησης, όπου, για παράδειγμα, παραμένουν έγκλειστοι από το 2003, ο Καλέντ Σέικ Μοχάμεντ και ο Ραμζί Μπεν Αλ-Σαϊμπά, δύο από τους φερόμενους ως εγκεφάλους της 11ης Σεπτεμβρίου (οι οποίοι έχουν ομολογήσει, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχει αποσπάσει η CIA). Από τότε, ούτε έχουν δικαστεί ούτε έχουν ξαναεμφανιστεί.

Στις 4 Οκτωβρίου 2001, ο πρώην γενικός γραμματέας του Οργανισμού της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας (ΝΑΤΟ), λόρδος Ρόμπερτσον, γνωστοποίησε το αίτημα του ειδικού πρέσβη των ΗΠΑ στις Βρυξέλλες, Φρανκ Τέιλορ, να ενεργοποιηθεί το άρθρο 5 του Βορειοατλαντικού Συμφώνου. [10]

Ένα σύμφωνο που αναθεωρήθηκε κατά τη διάρκεια των εορταστικών εκδηλώσεων για τα πενήντα χρόνια από την ίδρυση του ΝΑΤΟ -το 1999, στην Ουάσιγκτον, ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη ο πόλεμος εναντίον της Γιουγκοσλαβίας-, μετατρέποντάς το από αμυντική συμμαχία σε « αποτρεπτική ».

Η έκταση των ευρωπαϊκών υποχρεώσεων αρωγής προς τις Ηνωμένες Πολιτείες στον πόλεμό τους κατά της τρομοκρατίας, έτσι όπως έγιναν αποδεκτές από τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ, είναι τεράστια.

Μεταξύ άλλων, σημειώνουμε τη δέσμευση για « ενίσχυση της ανταλλαγής πληροφοριών, είτε σε διμερές επίπεδο είτε μέσω των σχετικών δομών του ΝΑΤΟ », « τη χορήγηση των απαραίτητων συμμαχικών μέσων για την άμεση υποστήριξη των αντιτρομοκρατικών επιχειρήσεων », « την παραχώρηση δικαιώματος χρήσης του εθνικού εναέριου χώρου από τα αμερικανικά και συμμαχικά στρατιωτικά αεροπλάνα που εκτελούν αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις », τη χορήγηση άδειας « στις Ηνωμένες Πολιτείες και στους συμμάχους τους να χρησιμοποιούν τα λιμάνια και τα αεροδρόμια των χωρών μελών του ΝΑΤΟ για αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις, κυρίως για τον ανεφοδιασμό τους σε καύσιμα και σύμφωνα με τους εθνικούς κανόνες ». [11]

Οι συνένοχοι

Βέβαια, οι δεσμεύσεις στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ δεν έδιναν στην Ουάσιγκτον και τις μυστικές υπηρεσίες το δικαίωμα καταπάτησης των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των διεθνών κανόνων.

Σύμφωνα, όμως, με την έκθεση του Ντικ Μάρτι, προέδρου της επιτροπής νομικών ζητημάτων και ανθρώπινων δικαιωμάτων της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης, πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν έπεσαν « θύματα των αμερικανικών μηχανορραφιών », αφού « συμμετείχαν οικειοθελώς » στον έναν ή στον άλλον βαθμό.

Να γιατί, με διάφορα προσχήματα, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και κρατικές υπηρεσίες που εξετάστηκαν από την επιτροπή είτε αρνήθηκαν να συνδράμουν την έρευνα, είτε απέρριψαν τις κατηγορίες, ή αντέταξαν ελάχιστα αξιόπιστες διαψεύσεις. Πρόκειται, κυρίως, για τις κυβερνήσεις της Πολωνίας και της Ρουμανίας, δύο χωρών που συγκεντρώνουν ισχυρότατες υποψίες ότι φιλοξενούν ή φιλοξένησαν σε μυστικές φυλακές στο έδαφός τους κρατούμενους που συνελήφθησαν παράνομα από τη CIA σε διάφορες περιοχές του κόσμου.

Οι πολέμιοι της έρευνας, ιδιαίτερα μια μερίδα της Δεξιάς του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με επικεφαλής βουλευτές από την Πολωνία, τις χώρες της Βαλτικής, τη Βρετανία και τη Γερμανία, δήλωσαν ότι οι δύο ερευνητικές επιτροπές (του Συμβουλίου της Ευρώπης και του Ευρωκοινοβουλίου) δεν απέδειξαν την ενοχή των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων (ή άλλων διοικητικών βαθμίδων). Ορισμένοι, μάλιστα, ευχαρίστησαν την Ουάσιγκτον για τη « σημαντική συμβολή της στο ζήτημα της ασφάλειας ».

Πάντως, οι θέσεις αυτές, που αποδεικνύουν ότι στην Ευρώπη υπάρχουν ευρωβουλευτές « πιο Αμερικανοί » από τους ίδιους τους Αμερικανούς, απορρίφθηκαν από την επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η συνέχιση της έρευνας αποφασίστηκε με πλειοψηφία 25 ψήφων (σοσιαλιστές, φιλελεύθεροι δημοκράτες και Πράσινοι) έναντι 14, ενώ 7 βουλευτές απείχαν.

Η έρευνα έφθασε πολύ πέρα από τις υποθέσεις και τις ενδείξεις. Υπάρχει πλέον ακριβής τεκμηρίωση για 1.080 πτήσεις της CIA με σταθμούς διάφορα ευρωπαϊκά αεροδρόμια από την 11η Σεπτεμβρίου μέχρι τα τέλη του 2005. Υπάρχουν αποδείξεις ότι 14 χώρες -μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Σουηδία, η Ιταλία, το Βέλγιο, η Ισπανία- φιλοξένησαν κρατούμενους που είχαν συλληφθεί παράνομα. Δύο άλλα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Πολωνία και η Ρουμανία, « παραχώρησαν », για χρονικό διάστημα που δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί, τόπους προσωρινής και παράνομης κράτησης υπόπτων. Στην περίπτωση αυτή, υπάρχει παραβίαση του άρθρου 6 της Συνθήκης της Ε.Ε., καθώς και της ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες.

Για 30 έως 50 απαγωγές και τις κρατήσεις που επακολούθησαν υπάρχουν αποδείξεις. Μόνο η ιταλική Δικαιοσύνη πραγματοποίησε ενδελεχή έρευνα, εντοπίζοντας και απαγγέλλοντας κατηγορίες σε 22 πράκτορες της CIA που συμμετείχαν στην απαγωγή του ιμάμη Αμπού Ομάρ στο Μιλάνο, ο οποίος μεταφέρθηκε σε αιγυπτιακή φυλακή, όπου και υποβλήθηκε σε βασανιστήρια. Ένας από τους επικεφαλής των ιταλικών μυστικών υπηρεσιών, ο Μάρκο Μαντσίνι, συνελήφθη στις 5 Ιουλίου για « συνέργεια » στην απαγωγή. [12]

Έσπασε η ομερτά

Μαρτυρίες των θυμάτων απαγωγών ή βασανισμού, καθώς και των δικηγόρων τους, πολλών εκπροσώπων μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ) αλλά και ορισμένων υψηλόβαθμων κρατικών αξιωματούχων (Αμερικανών και Ευρωπαίων) έσπασαν την ομερτά. [13]

Έτσι, έγινε γνωστή η περίπτωση δύο αιγύπτιων πολιτών, του Μοχάμεντ Αλ-Ζάρι και του Αχμέντ Αγκίζα, οι οποίοι συνελήφθησαν στη Σουηδία και μεταφέρθηκαν στην Αίγυπτο, του Μαχέρ Αράρ, καναδού πολίτη, ο οποίος συνελήφθη στη Νέα Υόρκη και μεταφέρθηκε, μέσω του αεροδρομίου Τσαμπίνο της Ρώμης, στο Αμάν (Ιορδανία), ενώ στη συνέχεια βασανίστηκε για περισσότερους από δέκα μήνες σε φυλακή της Συρίας, του γερμανού πολίτη λιβανικής καταγωγής, Καλέντ Αλ-Μάσρι, ο οποίος απήχθη από την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και μεταφέρθηκε στο Αφγανιστάν, για να βασανιστεί και αυτός.

Τα σχετικά παραδείγματα είναι πολλά και οι έρευνες συνεχίζονται. Ένα πράγμα είναι σίγουρο : αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ενήργησαν ερήμην των πολιτών τους, ως υπηρέτες της Ουάσιγκτον ή ως κράτη-δορυφόροι. Να, λοιπόν, που επιστρέψαμε, με ένα περίεργο γύρισμα της ιστορίας, στην εποχή της « περιορισμένης κυριαρχίας », η οποία ήταν προσφιλής στον Σοβιετικό Λεονίντ Μπρέζνιεφ, επιβάλλεται, όμως, αυτή τη φορά από τον Αμερικανό Τζορτζ Μπους...

« Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία »

Notes

[1] ΣτΜ : Στις 6 Σεπτεμβρίου, ο αμερικανός πρόεδρος παραδέχθηκε ότι μη αμερικανοί πολίτες, που βαρύνονταν με υποψίες για τρομοκρατική δράση, ήταν κρατούμενοι της CIA εκτός αμερικανικού εδάφους.

[2] Robert Cagan, « La Puissance et la Faiblesse. L’Europe et les Etats-Unis ont-ils encore un avenir commun ? », « Plon », Παρίσι, 2003.

[3] Επιτροπή που συστήθηκε με την ψηφοφορία της 15ης Δεκεμβρίου 2005.

[4] Σε συνάντηση στο αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών, στην Ουάσιγκτον, στις 11 Μαΐου 2006.

[5] Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ), η πρώτη διαρκής παγκόσμια δικαστική αρχή, που ιδρύθηκε στις 18 Ιουλίου 1998 και άρχισε να λειτουργεί την 1η Ιουλίου 2002, έχει δικαιοδοσία να δικάζει πρόσωπα που κατηγορούνται για σοβαρά διεθνή εγκλήματα (εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας). Οι ΗΠΑ (καθώς επίσης η Κίνα και το Ισραήλ) έχουν αρνηθεί να αναγνωρίσουν το ΔΠΔ και δεν δέχονται οι υπήκοοί τους να δικάζονται από αυτό.

[6] Βλ., για παράδειγμα, Ignacio Ramonet, « Αποχαιρετισμός στις ελευθερίες », « Le Monde diplomatique »-« K.E. », 13-1-2002

[7] « La Repubblica », Ρώμη, 21 Νοεμβρίου 2001.

[8] « The New York Times », 16/11/2001.

[9] ΣτΜ : Δέσμη νομικών διατάξεων που διασφαλίζει τον σεβασμό των ατομικών δικαιωμάτων !

[10] « Τα συμβαλλόμενα κράτη συνομολογούν ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από αυτά που δύναται να συμβεί στην Ευρώπη ή τη Βόρειο Αμερική θα θεωρηθεί επίθεση εναντίον όλων των κρατών (...) και, κατά συνέπεια, συνομολογούν ότι, εάν μια τέτοια επίθεση συμβεί, κάθε συμβαλλόμενο κράτος (...) θα σταθεί αρωγός των κρατών που δέχθηκαν την επίθεση (...) ».

[11] http://www.nato.int/docu/speech/2001/s011004b.htm.

[12] Βλ. « International Herald Tribune », Παρίσι, 11 Ιουλίου 2006.

[13] ΣτΜ : Τον όρκο σιωπής.


Suivre la vie du site RSS 2.0 | Plan du site | Espace privé | SPIP | squelette