monde-diplomatique.gr

Accueil du site > Contenu grec > Culture > Livres > Λευκό κοτσύφι, blue tree, μαύρο καράβι

Μίμης Ανδρουλάκης (Καστανιώτης, Αθήνα, 2008)

Λευκό κοτσύφι, blue tree, μαύρο καράβι

Του Τάσου Παππά

dimanche 9 novembre 2008, par Έγραψαν...

Προσφάτως κυκλοφόρησε το βιβλίο του Πιερ Μπαγιάρ « Πώς να μιλάμε για βιβλία που δεν έχουμε διαβάσει » (εκδ. « Πατάκη »). Ο συγγραφέας επιχειρεί να απενοχοποιήσει τη μη ανάγνωση και να εξουδετερώσει την αμηχανία κάποιου που βρίσκεται απέναντι σε ένα πόνημα που του είναι τελείως άγνωστο και πρέπει να συμμετάσχει σε μια συζήτηση με αντικείμενο το περιεχόμενό του.

Προτείνει ορισμένους τρόπους αξιοπρεπούς διαφυγής. Για παράδειγμα : Μπορείς να μιλήσεις για ένα βιβλίο έστω κι αν έχεις κοιτάξει μόνο την αρχή και το τέλος ή αν, απλώς, το έχεις διατρέξει. Μπορείς να το κάνεις ακόμη κι αν δεν το έχει ξεφυλλίσει.

Φυσικά, υπό προϋποθέσεις : να γνωρίζεις τον συγγραφέα, το προηγούμενο έργο του, τη δεσπόζουσα γνώμη που υπάρχει γι’ αυτόν καθώς και τις κριτικές που έχουν γραφτεί για το συγκεκριμένο βιβλίο. Μπορείς, τέλος, να μιλήσεις αποκλειστικά για τον συγγραφέα και για την « κεντρική ιδέα » της προβληματικής του, εικάζοντας βασίμως ότι αυτή, με κάποιες παραλλαγές, θα εμπεριέχεται και στο καινούριο σύγγραμμά του.

Από εκεί και πέρα εξαρτάται από τις επικοινωνιακές δεξιότητές σου, αλλά και από τη γενικότερη παιδεία σου. Προσοχή όμως : Δεν είναι μια συνταγή για τους φυγόπονους, ούτε ένα « σύστημα »-δεκανίκι για τους « ξερόλες ».

Στην υπό εξέταση περίπτωση ο πειρασμός να υιοθετήσεις κάποιο από τα προτεινόμενα μοντέλα είναι μεγάλος.

Το βιβλίο είναι ογκώδες (462 σελίδες), ο συγγραφέας (Μίμης Ανδρουλάκης) γνωστός, το προηγούμενο έργο του πλούσιο και πολυδιαβασμένο, η δημόσια παρουσία του πυκνή και οι θέσεις του για την πολιτική, την οικονομία και την αριστερά οικείες σε ευρύ κοινό.

Ωστόσο με τον Ανδρουλάκη ποτέ δεν ξέρεις. Η έκπληξη καραδοκεί. Ο ίδιος υπόσχεται ότι ο αναγνώστης θα ξαφνιαστεί. Και η αρχή γίνεται με τον τίτλο. Αναντίρρητα σουρεαλιστικός : « Λευκό κοτσύφι, blue tree, μαύρο καράβι » (« Καστανιώτης »). Προτιμήσαμε τη δημοσίευση ενός μικρού δείγματος της νέας δουλειάς του από μια συμβατική παρουσίαση. Η επικαιρότητα ήταν το κριτήριο.

Αριστερά και « Αμερική » : η τελευταία ουτοπία

« Η Αμερική είχε, τουλάχιστον μέχρι χθες ακόμα, τον αέρα, τη δυναμική του νέου καπιταλισμού στην πλάτη της. Θα τον έχει και μετά την κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος ; Είναι νωρίς να το εκτιμήσουμε.

Πάντως, ο ασιατικός άνεμος που σπρώχνει μπροστά την Κίνα κι όλη την Ανατολική Ασία, τρέχει με μεγαλύτερη ταχύτητα. Με 70 χιλιόμετρα ο ένας, ο Αμερικανός, με 100 ο άλλος, ο Κινέζος.

Μοιάζει παράδοξη αυτή η πρωινή συζήτηση. Εγώ, που βγαίνω από την παράδοση της μαρξιστικής Αριστεράς, που είμαι ταυτισμένος διανοητικά και βιωματικά με τους φτωχούς του πλανήτη, που δακρύζω όταν βλέπω την κινεζική, ινδική, βιετναμέζικη και αύριο την αφρικανική μυρμηγκιά να βγαίνει από την εξαθλίωση και να σηκώνει κεφάλι, εγώ να κάνω "μάθημα" για τη δυναμική των ΗΠΑ σ’ ένα γνήσιο τέκνο του νέου καπιταλισμού, που γεννήθηκε στην ηλιόλουστη όχθη της ζωής και έχει παραμυθιαστεί με τα κλισέ των προοδευτικών Αμερικανών ακαδημαϊκών για την παρακμή των ΗΠΑ.

Ίσως ο κόσμος να έχει ξεχάσει ότι η Αριστερά -ουτοπική, επαναστατική, ρεφορμιστική-, από τον Όουεν και τον Φουριέ μέχρι τον Μαρξ και τον Ένγκελς, από τον Ζαν Ζορές, τον Κάουτσκι, τον Μπερστάιν μέχρι τον Λένιν, τον Τρότσκι, τον Μπουχάριν και τη Ρόζα Λούξεμπουργκ, είχε έναν βαθύ φιλοαμερικανισμό.

Ο Μαρξ την τελευταία στιγμή δεν συγκέντρωσε τα λεφτά για να βγάλει εισιτήριο και να πάει να εγκατασταθεί στην Αμερική. Χάσαμε έναν "Αμερικανό" Μαρξ για μια χούφτα δολάρια. Άλλωστε η Αμερική τού εξασφάλιζε λίγα χρήματα, αφού ήταν συνεργάτης της "The New York Tribune". Εχω υπόψη μου γεγονότα και ανέκδοτα που επιβεβαιώνουν πως η Αμερική ήταν η έμμονη ιδέα του. Το "Κεφάλαιό" του πούλησε τότε μόνο στην Αμερική, αλλά κατά λάθος. Το αγόρασαν οι πρόγονοι του Νικολά στη Wall Street, νομίζοντας ότι θα βρουν νέες ιδέες για τις τοποθετήσεις των κεφαλαίων στην αγορά, για το fund management.

Η "Αμερική" αντιπροσώπευε τότε το ευρωπαϊκό και παγκόσμιο όνειρο ενός Νέου Κόσμου, μια ανοιχτή κοινωνία σε μια ανοιχτή χώρα, όπου ο άφραγκος μετανάστης μπορούσε να φτιάξει τη ζωή του, ν’ αναδειχτεί οικονομικά ως "αυτοδημιούργητος άνθρωπος" και παράλληλα να δημιουργήσει ένα ελεύθερο και δημοκρατικό κράτος, το μόνο σημαντικό που υπήρχε στον κόσμο στις απαρχές της παγκοσμιοποίησης, στη δεκαετία του 1870. Ήταν ένας διαφορετικός καπιταλισμός, αλλά ταυτόχρονα μια "επαναστατική" πολιτική αντιπρόταση στον Παλαιό Κόσμο της μοναρχίας, της αδικίας, των προνομίων, της αντίδρασης.

Τίποτε ίσως δεν μπορούμε να καταλάβουμε από την Αμερική του 20ού και του 21ου αιώνα αν δεν συνυπολογίσουμε την ουτοπική διάσταση που υπάρχει στο γενετικό της υλικό, την οποία σκεπάζει η αυταρέσκεια και η αλαζονεία της super-class, το γλίστρημα στο μιλιταρισμό και τον ιμπεριαλισμό και κυρίως το Βιετνάμ, πάντα το Βιετνάμ, και τώρα το Ιράκ. Η Χάνα Άρεντ μάς καλούσε να μην ξεχάσουμε ποτέ ότι η "Αμερική" είναι παιδί της επανάστασης, της πιο μακράς σε διάρκεια επανάστασης της σύγχρονης Ιστορίας, οργανωμένης από τις ελπίδες του Διαφωτισμού του 18ου αιώνα. Δεν έχει κανέναν άλλο γενετικό μύθο στην εθνική ταυτότητά της.

Δεν υπάρχει εδώ ούτε "Μεγαλέξανδρος", ούτε "Αλέξανδρος Νιέφσκι", ούτε καμιά "μεγάλη" πατρίδα. Δεν είχε ούτε τη δυνατότητα των Κρεολών Ισπανών να κάνουν σημείο αναφοράς τους τον πολιτισμό των Ίνκας και των Αζτέκων. Η "Αμερική" από την αρχή είχε κάτι το αποστολικό, το μεσσιανικό, με βάση τα ιδανικά της ιδρυτικής της πράξης. Η Βρετανία δεν είχε τίποτα, δεν φιλοδοξούσε να πλάσει τον κόσμο "κατ’ εικόνα" της, απαγόρευε μάλιστα για μια περίοδο τη μεταφορά τεχνολογίας στην αποικία της, στις ΗΠΑ. Το ιδρυτικό νόημα της "Αμερικής" ήταν η επανάσταση κατά της Βρετανίας.

Η μία ήταν χώρα υποδοχής μεταναστών, η άλλη αποστολής. Ο "πόνος", το όνειρο, η φιλοδοξία και η απληστία που κινούσαν την Αμερική της μετανάστευσης έχουν πάντα διαφορά από το κοινωνικό κλίμα του Παλαιού Κόσμου.

Όταν ήμουν νεαρός, το "αχ, βαχ" των επαναστατών σ’ όλο τον κόσμο ήταν ότι ο Μαρξ έπεσε μέσα στις δύο από τις τρεις προγνώσεις του για κοινωνική μεταβολή : στις αποικίες, στη Ρωσία και στην Αμερική. Έπεσε μέσα στις δύο πρώτες. Ήταν η μεγάλη διάψευση όλης της Αριστεράς για μια διαφορετική, ειρηνική, βαθμιαία μετάβαση σε μια νέα κοινωνία στην "Αμερική".

Τώρα, στον 21ο αιώνα, μπορεί να ευδοκιμήσει μια νέα εκδοχή του "αμερικάνικου ονείρου", συμβατή με μια Τρίτη Εποχή της παγκοσμιοποίησης του καπιταλισμού που εγκαινιάζει με δραματικό τρόπο η κατάρρευση του τραπεζικού της συστήματος ;

Μπορεί να υπάρξει μια τελευταία αριστερή "ουτοπία" για ένα ανανεωμένο come-back της Αμερικής στα επόμενα είκοσι-τριάντα χρόνια ; Μια "ουτοπία" γειωμένη, που θα εκφράζει τις ώριμες ανάγκες της αμερικανικής κοινωνίας και θα εντάσσεται και ταυτόχρονα θα μεταβάλλει τη δυναμική του νέου καπιταλισμού στις ΗΠΑ ; Ένα πολιτικό σχέδιο που θα απαντά διαφορετικά στα προβλήματα της ανταγωνιστικότητας της αμερικανικής οικονομίας ;

Ειδάλλως, αν πρόκειται για νέες σοσιαλιστικές χίμαιρες, τζάμπα θα φάμε το χρόνο μας. Αριστερά λοιπόν και καπιταλισμός ! Η "Αριστερά", είτε το ξέρει είτε όχι, παρά τις αντισυστημικές της φαντασιώσεις, ήταν και είναι γενετικά εγγεγραμμένη στις αντιθέσεις, στις μεταβολές, στη δυναμική και στις μορφές του καπιταλισμού ».

« Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία »


Suivre la vie du site RSS 2.0 | Plan du site | Espace privé | SPIP | squelette