monde-diplomatique.gr

Accueil du site > Le diplo en grec > 2013 > 12. Δεκέμβριος > Αποσύνδεση από την ευρωπαϊκή τροχιά

ΟΥΚΡΑΝΙΑ

Αποσύνδεση από την ευρωπαϊκή τροχιά

samedi 7 décembre 2013, par Gobert Sébastien , [Καϊμάκη Βάλια (μτφ)]

Στα τέλη Νοεμβρίου, λίγες μέρες πριν από την υπογραφή της συμφωνίας συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Κίεβο ξαφνικά διέκοψε τις διαπραγματεύσεις, υποχωρώντας στις πιεστικές απαιτήσεις της Μόσχας. Στριμωγμένη ανάμεσα σε δύο δυνάμεις που τη βλέπουν άλλοτε ως μεγάλη αγορά κι άλλοτε ως γεωπολιτικό πιόνι, η Ουκρανία, υπό την καθοδήγηση της αυταρχικής της κυβέρνησης αναγκάζεται κάνει ελιγμούς σ’ ένα στενό μονοπάτι.

« Θέλουμε την ένωση με την Ευρώπη ! Η Ουκρανία είναι η Ευρώπη ! ». Το βράδυ της 21ης Νοεμβρίου, τα πνεύματα ανάβουν στο Μαϊντάν Νεζαλετζνόστι, την πλατεία Ανεξαρτησίας της ουκρανικής πρωτεύουσας. Περισσότερο από ένα εκατομμύριο διαδηλωτές έχουν αποφασίσει να περάσουν εκεί τη νύχτα, σε μια αυθόρμητη κίνηση που πολλοί παρομοιάζουν βιαστικά με ένα « δεύτερο Μαϊντάν ». Πριν από εννέα χρόνια, στις 22 Νοεμβρίου του 2004, εδώ στήθηκαν οι πρώτες σκηνές του κινήματος διαμαρτυρίας των πολιτών, το οποίο θα εξελισσόταν στην « πορτοκαλί επανάσταση ». Όπως και τότε, ο πρόεδρος Βίκτορ Γιανούκοβιτς είναι το μαύρο πρόβατο των διαδηλωτών. Αλλά αυτήν τη φορά δεν πρόκειται για νοθευμένες εκλογές. « Η κυβέρνηση αποφάσισε να εγκαταλείψει όλες τις διαδικασίες ενόψει της συμφωνίας σύνδεσης με την Ε.Ε., που θα γινόταν στο Βίλνιους σε λίγες μέρες », εξηγεί ο Αντρίγι, 21 ετών, φοιτητής στο Πανεπιστήμιο Τάρας-Τσεβτσένκο του Κιέβου. « Και στη θέση της, ζήτησε από τους υπουργούς της να εντείνουν τη συνεργασία με τις χώρες της Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Κρατών, τους κληρονόμους της ΕΣΣΔ ! », ξεσπάει.

Η Ουκρανία διαπραγματευόταν τη συμφωνία σύνδεσης με την Ε.Ε. στο πλαίσιο της Ανατολικής Συνεργασίας. Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία, η οποία ξεκίνησε το 2009, στοχεύει στην προσέγγιση έξι μετασοβιετικών δημοκρατιών με την Ε.Ε., κυρίως μέσα από την υλοποίηση φιλόδοξων συμφωνιών συνεργασίας, οι οποίες έχουν αντίκτυπο πολιτικό, θεσμικό και οικονομικό. Από αυτές τις χώρες, το Αζερμπαϊτζάν, η Αρμενία και η Λευκορωσία δεν έχουν προχωρήσει καθόλου στις διαπραγματεύσεις. Αντίθετα, η Γεωργία και η Μολδαβία είναι έτοιμες να υπογράψουν τη συμφωνία, εφόσον ανέδειξαν την ευρωπαϊκή τους προοπτική σε προτεραιότητα.

Οι απειλές του Κρεμλίνου

Αφού ολοκλήρωσε την πρώτη φάση, το Μάρτιο του 2012, η Ουκρανία ετοιμαζόταν να υπογράψει το τελικό κείμενο, στη Σύνοδο Κορυφής του Βίλνιους, στις 28 και 29 Νοεμβρίου. Αποτελούσε, μάλιστα, το βαρύ πυροβολικό της συνολικής Συμφωνίας Σύνδεσης. Με περίπου 46 εκατ. πληθυσμό, η πρώην σοβιετική δημοκρατία αντιπροσωπεύει, στα μάτια των επενδυτών και των αναλυτών των Βρυξελλών, ένα οικονομικό, γεωργικό και ενεργειακό Ελντοράντο στις πόρτες της Ε.Ε.. Πολλές μελέτες προφήτευαν ότι η εδραίωση μιας ζώνης ελεύθερων εμπορικών συναλλαγών θα άνοιγε απίστευτες προοπτικές μεγέθυνσης, μέσα από τον εκμοντερνισμό των δομών παραγωγής και την εξυγίανση του επιχειρηματικού κόσμου. Σύμφωνα με την Κάθριν Άστον, Ύπατη Εκπρόσωπο για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας της Ε.Ε., « η Ουκρανία έχασε πολλά » όταν αποφάσισε να μην υπογράψει τη συμφωνία.

Ωστόσο, οι απαιτούμενες αναδιαρθρώσεις της βιομηχανίας και των υπηρεσιών και ο έντονος ανταγωνισμός των ευρωπαϊκών προϊόντων, θα απαιτούσαν σημαντικές προσπάθειες προσαρμογής –δηλαδή θυσίες- εκ μέρους των Ουκρανών, χωρίς να προσφέρει η Ε.Ε. αντίστοιχο χρηματοπιστωτικό αντίβαρο. Εξάλλου, η επίσημη δικαιολογία της εγκατάλειψης των διαπραγματεύσεων είναι η « ασφάλεια » της οικονομίας της χώρας. « Η Συμφωνία Σύνδεσης αντικατοπτρίζει, κατά μία έννοια, ένα αποικιακό πνεύμα, αφού συμπεριφέρονται σε διαφορετικές μεταξύ τους χώρες με τον ίδιο τρόπο », παραδέχεται ένας δυτικός διπλωμάτης στο Κίεβο, ο οποίος επιθυμεί να μείνει ανώνυμος. « Η ενσωμάτωση του κοινοτικού κεκτημένου και το άνοιγμα της αγοράς που τους ζητούνται, είναι πολύ πιο συμφέρουσες για τους Ευρωπαίους επενδυτές παρά για τους Ουκρανούς επιχειρηματίες ». Και η Ένωση, λοιπόν, έχασε πολλά…

Σε διπλωματικό επίπεδο, οι Βρυξέλλες υπέστησαν πανωλεθρία. Χωρίς την Ουκρανία, βασικό πιόνι της περιφερειακής γεωπολιτικής, η Ανατολική Συνεργασία και η προοπτική εξευρωπαϊσμού και σταθεροποίησης των ανατολικών συνόρων της Ένωσης μοιάζουν να παραπαίουν. « Το Όσκαρ της πολιτικής θα πρέπει να πάει στον Βλαντιμίρ Πούτιν », μας λέει ο πρώην πρόεδρος, Βίκτορ Γιουτσένκο. Θεωρώντας το Κίεβο ως το ιστορικό και πνευματικό λίκνο της Ρωσίας, ο Ρώσος πρόεδρος αποδοκίμασε δημόσια κάθε προσέγγιση με τις Βρυξέλλες. Και προέτρεψε στιβαρά τον κ. Γιανούκοβιτς να συμμετάσχει στην τελωνιακή ένωση της Ρωσικής Ομοσπονδίας με τη Λευκορωσία και το Καζακστάν, έμβρυο μιας τεράστιας ευρασιατικής ένωσης που σχεδιάζεται για το 2015. Σχέδιο ασυμβίβαστο με την εδραίωση μιας ζώνης ελεύθερων ανταλλαγών ανάμεσα στην Ουκρανία και την Ε.Ε., η οποία είναι αναπόσπαστο στοιχείο της Συμφωνίας Σύνδεσης.

Το Κρεμλίνο υποσχέθηκε στη γείτονά του σημαντικά πλεονεκτήματα εάν ευθυγραμμιζόταν με τη Μόσχα. Πολλαπλασίασε, επίσης, τις προειδοποιήσεις για πιθανές εντάσεις σε ενεργειακά, χρηματοπιστωτικά και εθνοπολιτιστικά ζητήματα. Στα τέλη Ιουλίου, οι ρωσικές αρχές απαγόρευσαν την πώληση στο έδαφός τους της ουκρανικής σοκολάτας, πριν να νομοθετήσουν, στα μέσα Αυγούστου, ένα γενικευμένο μπλοκάρισμα όλων των ουκρανικών προϊόντων. Με την ευκαιρία αυτή, ο σύμβουλος του προέδρου Πούτιν, Σεργκέι Γκλαζίεφ, ανακοίνωσε ότι θα εφαρμόζονταν αυστηροί μόνιμοι έλεγχοι εάν η Ουκρανία έπαιρνε την « απόφαση αυτοκτονίας » να υπογράψει τη Συμφωνία Σύνδεσης. « Όλος ο κόσμος γνωρίζει ότι το Κρεμλίνο θεωρεί την Ουκρανία το κλειδί για την ευρασιατική ολοκλήρωση », λέει ο Βολοντίμιρ Ολίνικ, βουλευτής του Κόμματος των Περιφερειών, το οποίο έχει την πλειοψηφία στη Βερκόβνα Ράντα, το εθνικό κοινοβούλιο. « Αλλά, τέτοιου είδους δράση δεν αποτελεί πολιτισμένη συμπεριφορά απέναντι σ’ έναν εταίρο ».

Αποφυγή κάθε παρεμβολής

Ωστόσο, παρ’ όλο που διακινδυνεύει την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας του, ο κ. Γιανούκοβιτς δεν δεσμεύτηκε να συμμετάσχει στην τελωνιακή ένωση που επιθυμεί η Μόσχα. « Ο πρόεδρος και οι ολιγάρχες της “φυλής του Ντόνετσκ ” (πόλη στα ανατολικά της χώρας) είναι εθνικιστές στα οικονομικά θέματα. Δεν θέλουν να αφήσουν την εθνική τους κυριαρχία ούτε στα χέρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης ούτε της Ρωσίας », εξηγεί ο Τάρας Κούζιο, ερευνητής στη Σχολή Προηγμένων Διεθνών Μελετών της Ουάσινγκτον. « Επιθυμούν να ζήσουν σε μια χώρα “προ-παγκοσμιοποίησης ” », ελεύθερη από τις παρεμβολές είτε της Μόσχας είτε των Βρυξελλών. « Η οικογένεια » -ο στενός κύκλος του αυταρχικού κ. Γιανούκοβιτς- ενισχύει εδώ και μερικούς μήνες την ισχύ της στην Ουκρανία. Προσπαθεί να αποφύγει το γεγονός μια υπερδύναμη να βρεθεί στη θέση να αμφισβητήσει τα κεκτημένα της, με όρους οικονομικούς, πολιτικούς ή δικαστικούς.

Οι αναβολές γύρω από το ζήτημα της Γιούλιας Τιμοσένκο, πρώην πρωθυπουργού, που είναι φυλακισμένη από το 2011 για κατάχρηση εξουσίας και για την οποία η Ε.Ε. μάταια ζητά την απελευθέρωσή της, είναι χαρακτηριστικές μιας οργουελιανής « διπλής σκέψης », σύμφωνα με τον Κούζιο. Ένα μόνιμο βαλς που επιτρέπει στην ουκρανική κυβέρνηση να ελίσσεται ανάμεσα στις Βρυξέλλες και τη Μόσχα και ταυτόχρονα να μην δίνει λύσεις στα ουσιαστικά προβλήματα της κοινωνίας. Στο Κίεβο, τα όρια ανάμεσα σε εθνική αυτονομία και απομονωτισμό είναι θολά.


Suivre la vie du site RSS 2.0 | Plan du site | Espace privé | SPIP | squelette